صفحه اصلی> نشست های مرکز پژوهش و سنجش افکار

سومين جلسه نقد و بررسي آثار فلسفي در سينما در مرکز تحقيقات برگزار شد

سومين جلسه نقد و بررسي آثار فلسفي در سينما در مرکز تحقيقات برگزار شد


سومين جلسه نقد و بررسي آثار فلسفي در سينما، با نمايش دو فيلم «درباره الي» و گزيده‌اي از «ماجرا» و با حضور اساتيد فلسفه و هنر، روز سه‌شنبه 17 آذر در تالار پژوهش مرکز تحقيقات صداوسيما برگزار شد.
به گزارش روابط عمومي مرکز تحقيقات، در اين جلسه که ازسوي مرکز تحقيقات و با همکاري دانشگاه صداوسيما برگزار شد، دکتر حميدرضا آيت‌اللهي، استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبايي(ره)، دکتر اسماعيل بني‌اردلان، استاد دانشگاه هنر و دکتر احمدرضا معتمدي، استاد دانشگاه صداوسيما پس از نمايش فيلم، به بررسي تأملات فلسفي دو فيلم «درباره الي» و «ماجرا» پرداختند.
دکتر معتمدي ضمن قياس دو فيلم «درباره الي» ساخته اصغر فرهادي و «ماجرا» ساخته ميکل آنجلو آنتونيوني، «درباره الي» را روايت ماجراي «ماجرا» خواند و با اشاره به نقل قولي از دلوز مبني بر «سينما به مثابه فلسفه» گفت: آنتونيوني فيلمسازي که فيلم‌هايي مثل «کسوف»، «شب»، «آگرانديسمان» و «صحراي سرخ» را در کارنامه خود دارد، يک خط فاصله با فيلسوف بيشتر فاصله نداشت. در سينماي وي ضمن بازسازي فلسفه، سئوالات فلسفي در ساختار بصري و ملموس به تصوير کشيده مي‌شود. اين استاد دانشگاه ضمن نکوهش بي‌تفاوتي نسبت به آثار فلسفي دنيا و پرداختن صرف به آثار هاليوودي افزود: فلسفه جديد مي‌گويد واقعيت آنگونه نيست که ما ادارک مي‌کنيم. در جهان امروز مقوله رسانه‌شدگي اشيا، به مسئله دسترسي يا عدم دسترسي به شناخت جهان دامن زده است. فيلم «ماجرا» قصه گم شدن واقعيت است. بنابراين تعيين هويت براي گمشده دشوار مي‌شود.
دکتر بني‌اردلان در ادامه گفت: فيلم «ماجرا»، فيلم ماندني تاريخ سينماست. آنتونيوني هم‌دوره گدار، رنه و برگمان است اما از منظر منتقدين پيشتاز سينماي مدرن است. عالمي که وي در آثارش وضع مي‌کند، خصوصياتي دارد که با بقيه فيلمسازان متفاوت است و قابل تأمل. اين فيلمساز حرف‌هاي تأمل‌برانگيز را با ساختار زيبا‌يي‌شناسي عجين مي‌کند و معمولاً ابتدا با صدا و بعد تصوير بيننده را وارد فضاي فيلم مي‌کند. وي ويژگي آثار آنتونيوني را خلق تصاوير متفرق دانست که در نهايت بيننده را به جمع‌بندي مي‌رساند؛ تصاويري که وابسته به يک روايت نيست. وي از خود بيگانگي، اضطراب، تنهايي و بي‌خانماني را از ويژگي‌هاي آثار اين فيلمساز ايتاليايي دانست که آثارش با نتيجه خاصي تمام نمي‌شود. بنابراين، «ماجرا» از اين منظر با «درباره الي» متفاوت است. «درباره الي» ترسي روان‌شناختي را به تصوير مي‌کشد، اما «ماجرا» ترس هستي‌شناسي را نشان مي‌دهد. اينکه آدمي کيست و چه نسبتي با هستي دارد.
در ادامه دکتر آيت‌اللهي گفت: در هر دو فيلم پرسش زياد است. پرسش پشت پرسش و پاسخ بي‌مناسبت پشت سرهم مطرح مي‌شود. دو فيلم از ديدگاه هوسرل و پديدارشناسي قابل بررسي است. در پديدارشناسي به جاي ماهيت و ذات چيزها، پديدارهاي آنها را مي‌بينيم و ذات آن شکل را در پرانتز مي‌گذاريم. در «درباره الي» نوعي نسبيت‌گرايي وجود دارد که نتيجه پساپديدارشناسي است. هرکسي با نسبت خود با الي مواجه مي‌شود. اما در «ماجرا»، ماجرا در ابهام است و دائماً با پديدارهاي مختلف مواجه هستيم. دنياي جديدآدم‌ها را با نسبت‌هاي مختلف با افراد تعيين مي‌کند. وي افزود: در «درباره الي» به دوگانه‌هاي اخلاقي پرداخته مي‌شود و به شکلي بيننده به هريک از قطب‌ها سوق مي‌يابد و در نهايت به پرسش مي‌رسيم. در نسبت با افراد مختلف، هويت‌هاي مختلف مطرح مي‌شود. نتيجه اينکه، نوعي گمشدگي در پديدارهاي عامل مدرن ما را درگير کرده است. «ماجرا» نگاه عميق‌تر فيلمساز به جهان معاصر است، چون گمشده اساساً پيدا نمي‌شود.
دکتر معتمدي اضافه کرد: در نوع روايت «ماجرا» عدم استفاده از پيرنگ نمايشي مشهود است. قصه فروپاشي واقعيت و از خود بيگانگي انسان معاصر است. واقعيتي از جنس انتظار. شيوه روايت به‌گونه‌اي است که گويي فضاي بيروني ادامه فضاي دروني آدم‌هاست. فيزيک و متافيزيک در ادامه هم تصوير مي‌شوند. ابژه و سوژه گم شده و بي‌اهميت شده است. در «ماجرا» افراد از جستجو دست برمي‌دارند. اما در «درباره الي» حکايت قطعيت دکارتي مطرح است. در «ماجرا» شاهد فروپاشي قطعيت دکارتي هستيم.
دکتر بني‌اردلان نيز گفت: در تفکر مدرن، آدمي دچار محدوديت مي‌شود. همه چيز را مي‌خواهد ابژه کند. اين محدوديت خودش بحران است. در آثار آنتونيوني بي‌معنايي آشکار است، چون بي‌هويتي مطرح است. اين را با نمايش فضاهاي بي‌ربط مي‌توان ديد. نقدي هم به وضع موجود دارد. اين تاريخ غرب است که به دنياي مدرن رسيده و ذات مدرن در اين بي‌هويتي است و سلطه جستن بر ديگران مي‌ماند و انواع ايسم‌ها بوجود مي‌آيد. در «درباره الي» پرسش‌هاي فلسفي مطرح مي‌شود اما در ساختار در مسائل اجتماعي باقي مي‌ماند. بنابراين، از اين منظر با «ماجرا» قابل قياس نيست.
سومين جلسه نقد آثار فلسفي سينما با پرسش و پاسخ حاضران پايان يافت.

  18/09/1393
آرشیو اخبار پژوهشی

کلیه حقوق این سایت متعلق به مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما است.