آخرین شماره فصلنامه مطالعات انتخابات   •  آرشیو
  
 
شماره فصلنامه مطالعات انتخابات  3
فصل : بهار
سال :  اول
شناسنامه... دريافت فايل                       
فهرست فصلنامه مطالعات انتخابات
عنوان : چيستي و چگونگي مناظره انتخاباتي با تأمّلي بر معيارهاي ديني
چکیده: برخي «مناظره» را رويارويي ديدگاه هاي متناقض يا متفاوت مي پندارند که موجب فهم آرا و ديدگاه هاي گوناگون افراد در زمينه هاي مختلف ميشود. اين سنت گفتگويي که در محافل علمي و فلسفي ريشه دارد، در دهه هاي اخير، به ويژه پس از توسعه فناوريهاي ارتباطي، حوزة کاربرد وسيعتري يافته و دايرة آن از محافل خاص به گسترة عمومي کشيده شده است. «مناظره هاي انتخاباتي» بارزترين جلوة اين تغييرِ سطح به شمار مي روند که آراي اهل سياست را در معرض قضاوت مردم قرار مي دهند. ابزارهاي رسانه اي به ويژه تلويزيون، با افزودن بُعد تصويري، به اين گونه مناظره ها عموميت و جذابيت بخشيده اند و آنها را به بخش قابل اعتنايي از تبليغات انتخاباتي تبديل کرده اند. در ايران بهره گيري از مناظره تلويزيوني به شکل جدي، از انتخابات رياست جمهوري سال 1388 آغاز شده است اما اين تجربة نو با نقدهايي همراه است که ساختار آن را به چالش ميکشد. از اين رو، تعيين معيارهايي براي برگزاري مناظرة مطلوب انتخاباتي، ضمن پاسخگويي به نقدها و رفع ابهامات، ميتواند صداوسيما را در دستيابي به تجربه اي پربارتر، ياري رساند. مقالة حاضر با مطالعه شيوه مناظره در سنت ائمه اطهار (ع) قصد دارد شاخص هاي مناظره اسلامي را بررسي کند. بنا بر يافته هاي مبتني بر روش اسنادي، «حقيقت گويي» از مهمترين ويژگي هاي مناظره در اسلام قلمداد ميشود و بر اساس اين آموزه ها، بهترين رويکرد رسانه در اين عرصه، توجّه به «ميانجي گري عادلانه» بر اساس دو اصل «شفاف سازي» و «پاسخ خواهي» است.
نویسنده : محبوبه علی‌محمدی کارشناس ارشد تحقیق در ارتباطات پژوهشگر مرکز تحقیقات صدا و سیما
عنوان : بررسي نقش استفاده از رسانه‌هاي جمعي در ميزان مشارکت سياسي دانشجويان‌با تأکيد بر انتخابات رياست جمهوري دوره يازدهم
چکیده: هدف نوشتار حاضر، بررسي رابطه بين ميزان استفاده از رسانه‌هاي جمعي و مشارکت سياسي دانشجويان بوده است. شايان ذکر است منظور از مشارکت سياسي، همان مشارکت در انتخابات است که بخش وسيعي از فعّاليّت‌هاي مردم و به‌ويژه دانشجويان را به‌عنوان قشر تأثيرگذار دربرميگيرد. در همين خصوص، پرسش اساسي نوشتار حاضر اين است که مشارکت دانشجويان در انتخابات، به‌عنوان يکي از شاخص‌هاي اصلي مشارکت سياسي به چه ميزان است و ايفاي نقش رسانه‌ها در تعيين يا جهت‌دهي به اين ملاک چگونه است؟ براي بررسي اين موضوع از روش پيمايش استفاده شده است. جامعه آماري اين پژوهش را نيز دانشجويان دانشگاه اصفهان تشکيل دادهاند. نتايج در مجموع نشان ميدهدکه همبستگي و رابطه معناداري بين ميزان استفاده از رسانه‌هاي جمعي و ميزان مشارکت سياسي دانشجويان در انتخابات وجود دارد؛ به اين معنا که هرچه استفاده از رسانه‌هاي جمعي بيشتر باشد ميزان مشارکت سياسي دانشجويان در انتخابات نيز افزايش پيدا ميکند.
نویسنده : عبّاس بهنوئي گدنه کارشناس ارشد جامعهشناسي مدرس دانشگاه پيام نور يزد
نویسنده : مجید رحمتی عضو هيئت علمي دانشگاه پيام نور مرکز ابرکوه (دستيار علمي)
عنوان : بازنمايي دهمين دورة انتخابات رياست جمهوري ايران‌در رسانه‌هاي غرب(تحليل گفتمان اخبار پايگاه‌هاي خبري بي‌بي‌سي فارسي و راديو فردا)
چکیده: دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري ايران نخستين انتخابات در دهه چهارم حيات جمهوري اسلامي است. در اين دوره شاهد تنوّع روش‌ها و تأثير بيشتر نتايج انتخابات در سرنوشت سياسي ايران هستيم. چنين وضعيّتي موجب شده است كه جامعه بين‌الملل، انتخابات ايران را به‌ويژه در سالهاي اخير با حساسيت بيشتري رصد کند. موضع‌گيري و ناخرسندي مقامات كشورهاي اروپايي و امريكايي نسبت به دهمين انتخابات رياست جمهوري و حمايت آنها از گروه‌هاي خاص در اين انتخابات، موضوعي است كه ارزش بررسي دارد. در اين ميان، نقش و رويكرد رسانه‌هاي انگليس و امريكا برجسته‌تر از ساير رسانه‌هاست؛ صاحبان اين رسانه‌ها كوشيده‌اند با بهره‌گيري از تاكتيك‌ها و فنون تبليغاتي، مخاطبان ايراني را به سمت اهداف خود هدايت کنند. اين راهبردها در درجه نخست با ترديد روبه‌رو ساختن و تخريب فضاي انتخابات از سوي آنها بود. مقاله حاضر با ذكر نمونه‌ها و مصاديق متعدّد، تاكتيك‌هاي تبليغي و عمليّات رواني سايت‌هاي بي‌بي‌سي فارسي و راديو فردا را با استفاده از شيوه تحليل گفتمان بررسي کرده و رويکرد تبليغاتي رسانه‌هاي غربي را كه به طور مشترک و هماهنگ، لحظه به لحظه انتخابات ايران را تعقيب ميکرده‌اند، بر دو پايه يعني «تلاش براي وحدت‌زدايي بين احزاب سياسي و ايجاد تفرقه بين مردم و مسئولان نظام» و «تأكيد بر وضعيّت بحران آفريني در کشور و القاي تقلّب در انتخابات» مورد شناسايي قرار داده است.
نویسنده : سيّد حميد طاهري کارشناس ارشد ارتباطات
نویسنده : حسن بشير دانشيار دانشگاه امام صادق (ع)
عنوان : تحليل محتواي پايگاه خبري بي‌بي‌سي فارسي در موردانتخابات دوره نهم مجلس شوراي اسلامي
چکیده: پژوهش حاضر، با هدف شناسايي مطالب درج شده در پايگاه خبري بي‌بي‌سي فارسي به تحليل محتواي مطالب انتخاباتي پرداخته است. جامعه آماري اين پژوهش، تمامي مطالب انتخاباتي پايگاه وب بي‌بي‌سي از فروردين تا پايان اسفند سال 1390 بوده است. در اين بررسي، نمونه‌گيري صورت نگرفته و کل جامعه آماري مورد مطالعه بوده است. در مجموع در مقطع زماني مورد بررسي، تعداد 284 مطلب از جنبه‌هايي مانند سبک مطالب، منبع مطالب، محور اصلي مطالب، جهت‌گيري مطالب، نشانگاه جهت‌گيري، استناد مخاطبان مطلب، مکان خبر، داشتن عکس، پيش‌بيني، نوع پيش‌بيني و نوع مشکلات بررسي شدند. روش به‌کار گرفته شده در اين پژوهش، «تحليل محتوا» و واحد تحليل نيز «مطلب» يا «موضوع» بوده است. مطالب مورد بررسي پس از کدگذاري از طريق نرم‌افزار SPSS تجزيه و تحليل شدند. از آنجا که جامعه آماري با حجم نمونه يکي بود، از آزمون آماري استفاده نشده و فقط به توصيف رابطه بين متغيرها پرداخته شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان ميدهد که بيشترين پوشش خبري در پايگاه خبري بي‌بي‌سي مربوط به ديماه و اسفندماه سال 1390 بوده است و بيشتر مطالب اين پايگاه به شخصيّت‌هاي اصولگرا و موضوع‌هايي از قبيل شرايط و نحوه ثبت‌نام هر يک از نامزدها، جريان فتنه 88 و چالش‌هاي امنيتي آن و امتناع اصلاح‌طلبان از شرکت در انتخابات مجلس پرداخته است. نتايج نشان ميدهد، اين پايگاه خبري بيشتر مطالب خود را با هدف اطّلاع‌رساني و کمتر از نيمي از آن را با هدف انتقادي مطرح کرده است. محور بيشتر مطالب انتخاباتي پايگاه خبري بي‌بي‌سي در مورد احزاب و گروه‌هاي خاص و حوادث انتخابات سال 88 و کمتر از نيمي مربوط به انتخابات به طور کلي بوده است.
نویسنده : داوود نعمتي انارکي عضو هيئت علمي دانشگاه صداوسيما
نویسنده : علي اکبر رزمجو عضو هيئت علمي دانشگاه صداوسيما
نویسنده : اسماعيل کرمي کارشناسي ارشد ژورناليسم تلويزيوني دانشجو دانشگاه صداوسيما
عنوان : نقش رسانه مجازي در مشارکت سياسي شهروندان تهراني
چکیده: انقلاب ارتباطات و محصول آن رسانه مجازي در حال ايجاد تغييرات وسيعي در ماهيّت، اشکال و ساختارهاي قدرت در جوامع مختلف است، موضوعي که پژوهشگران را به پرسش درباره ميزان و چگونگي تغييرات و تأثيرات آن بر زندگي سياسي جوامع و رابطه بين دولت‏ها و شهروندان واداشته است. هدف اصلي از اين مقاله، دستيابي به ميزان تأثير رسانه مجازي در مشارکت سياسي شهروندان تهراني است. براي جمع‌آوري اطّلاعات از روش‌هاي اسنادي و پيمايشي استفاده شده است. در روش اسنادي با کمک نظريّه حوزه عمومي هابرماس به تبيين و توضيح علمي ارتباطات مجازي و به‌ويژه اينترنتي و ابعاد و آثار سياسي آنها در ميزان مشارکت سياسي پرداخته شده است. در روش پيمايشي با بهره‌گيري از تکنيک پرسشنامه، ديدگاه‌هاي 1000 نفر از شهروندان تهراني اخذ، داده ها استخراج و اطّلاعات در سطوح آمارهاي توصيفي و استنباطي و از طريق آزمون‌هاي اسپيرمن و کاي اسکوئر بررسي شده است. آزمون فرضيّه‌ها نشان ميدهد که با سطح اطمينان 95 درصد، بين متغيّر مستقل پژوهش (نقش و آثار رسانه مجازي) با شاخصهايي از قبيل «ميزان دسترسي به اينترنت»، «ميزان کاملتر بودن اخبار سياسي در وبلاگها يا سايتهاي خبري»، «ميزان استفاده از رسانه مجازي براي کسب اخبار سياسي»، «ميزان تحصيلات پاسخگويان» و «ميزان دسترسي به سايتهاي خبري سياسي با استفاده از فيلترشکن براي کسب خبر» و متغيّر وابسته پژوهش (ميزان مشارکت سياسي شهروندان) با شاخص‌هايي از جمله «ميزان نگارش مطالب سياسي در وبلاگها»، «ميزان استفاده از رسانه مجازي براي اطّلاع‌رساني اخبار سياسي يا تبليغ در مورد نامزدهاي انتخاباتي» و «ميزان اعتماد به سايت‌هاي خبري سياسي داخلي براي اطّلاع‌رساني و انتشار اخبار سياسي» ارتباط معني‌داري وجود دارد.
نویسنده : حسين ذوالقدر دانشجوي دوره دکتراي جامعه شناسي پژوهشگر معاونت رسانه مجازي سازمان صداوسيما مدرس دانشگاه پيام نور استان تهران
عنوان : پوشش اخبار انتخاباتي در جهان :چارچوبي تطبيقي1ياسپر استرومبک*، ليندا لي کايد**
چکیده: از زمان پايان جنگ جهاني دوم تاکنون، پژوهش‌هاي انتخاباتي و پژوهش‌هاي ارتباطات سياسي با يکديگر پيوند خورده‌اند. از نظر بلوملر و مک کوايل ( (2001:216-218اين پيوند شش علّت دارد: نخست آنکه؛ انتخابات متعدّد از طريق احزاب سياسي و نامزدهاي انتخابات، سبب نوآوري و نيز گسترش مداوم سازماندهي و هدايت راهبردي ارتباطات سياسي ميشود. دوم؛ انتخابات معياري مناسب براي تمييز دادن جريان‌های موجود، دست کم از زاويه چگونگي پوشش اخبار انتخابات در رسانه‌هاست. سوم؛ انتخابات فرصت‌هايي را فراهم ميآورد تا بتوان نوآوري چشمگير در نقش‌هاي ارتباطات سياسي را در قالب‌هاي رسانه‌اي مطالعه کرد. چهارم؛ مبارزات انتخاباتی ابزاري بسيار مناسب براي مطالعات و پژوهش‌هاي ارتباط سياسي در عرصه فراملي، به‌صورت مقايسه‌اي است. پنجم؛ نظريّه‌هاي جديد اغلب در بستر مبارزات انتخاباتي حاصل میشوند و ششم؛ داده‌های عملیاتی که درخلال مبارزات انتخاباتی به دست میآیند، بر کیفیّت مناظره‌هاي انتخاباتي مربوط به ديدگاه‌هاي مختلف درباره شهروندي و ماهيّت دموکراسي تأثير ميگذارند. این علل سبب ميشود برخي پژوهشگران محتواي انتخابات با اهمیّت را، هم از نظر عملي و اجرايي و هم از نگاه هنجاري بررسي کنند. پذيرش آنچه درباره درهم تنيدگي پژوهش‌هاي انتخاباتي با پژوهش‌هاي ارتباطي گفته شد، بيانگر اين واقعيّت است که سياست مدرن ، «سياست رسانه‌اي شده» است (Bennett & Entman, 2001). در هر صورت، اغلب، ادبيات مربوط به دموکراسي و نظريّه دموکراتيک، فاقد مباحثي درباره اهميّت رسانه‌هاي ارتباطي است. در حالي که انتخابات بستري مناسب براي مطالعة ارتباطات سياسي در عرصه فراملي است، همچنان با خلاء جدي مطالعات تطبيقي درخصوص نحوه پوشش اخبار انتخابات ملي در کشورهاي مختلف روبه‌رو هستيم .(Devreese,2003) با وجود برخی استثناها (Gerstle,Davis& Duhamel,1999; Lang&ward,2004; Semetko, Blumler, Gurevitch,& Weaver, 1991)، تصوير کلي روشن است: خلأ مطالعات تطبيقي درباره پوشش اخبار انتخابات ملي در کشورهاي مختلف. افزون بر اين، مطالعات صورت‌گرفته در اين حوزه، بسيار متأثّر از پژوهش‌هاي منتشر شده از کشورهايي مانند ايالات متحده و انگلستان است. همين امر نيز سبب شده است، سايه نوعي سوگيري امريکايي- انگليسي بر بيشتر نظريّه‌ها و پژوهش‌هاي مربوط به پوشش اخبار انتخاباتي (پيش‌زمينه‌ها، محتوا و تأثيرات) سنگيني کند. البته نباید اين گونه برداشت کرد که پژوهش‌هاي ياد شده، اعتبار ندارند يا در کشورهاي ديگر نمي‌توان آنها را به کار گرفت. گرستله و همکارانش (1991) در مقايسه‌اي که در سال 1988 بين پوشش اخبار انتخابات رياست جمهوري امريکا و فرانسه انجام دادند، متوجّه مشابهت چشمگیری شدند. فرانک ايسر و همکارانش نيز انتخابات در کشورهاي ايالات متحده، آلمان و انگليس را از نظر ميزان «عامه‌پسند کردن» اخبار و نیز گرايش‌هاي فرا ارتباطي به صورت تطبيقي بررسي کردند (Esser.2000; Esser& Daglelo, 2003, Esser, Reinmann, & Fan,2001). پژوهش‌هاي تطبيقي درباره پوشش اخبار انتخاباتي در کشورهايي مانند ايالات متحده، سوئد، اسپانيا و انگليس به عبارتي نشان‌دهنده اين واقعيّت است که چندين متغيّر مهم در پوشش اخبار انتخابات اين کشورها مشترک است (Stromback&Dimitrova,2006; Stromback&Leango,2006; Stromback&Shehata,2007). مهم اين است که بدون پژوهشهاي تطبيقي نميتوان دريافت کدام گرايش يا ويژگي ميان ملت‌هاي مختلف از اين نظر معتبر است. به گفته بلوملر و گورويچ، «مطالعات تطبيقي بهترين جانشین براي جهان شمولی اوّليه است». پس، تدوين چارچوبي براي فکر کردن درباره چگونگي تطبيق پوشش اخبار انتخابات در دموکراسي‌هاي مختلف، ضرورت آن چيزي است که در پي مي‌آيد.  
نویسنده : محمّد بابايي
عنوان : مسئله کنترل: روزنامه‌نگاران و سياستمداران در مصاحبه‌هاي تلويزيوني1کاترين ولتمر2 و کيز برانتز3
چکیده: مصاحبه تلويزيوني سال 1997 که در آن «جرمي پاکسمن»4 مجري بي‌بي‌سي، «مايکل هاوارد»5 وزير وقت کشور از دولت محافظه‌کار را در تنگناي شديد قرار داد- مانند شکارچي که شکار خود را به تله مي‌اندازد- شهرت و حتّي سوء شهرتش فراتر از انگليس رفت. از هاوارد درباره ديدار او با مدير کل زندان‌ها سؤال و به او گفته شد که وي را مجبور کرده بودند رئيس زندان پارک هرست را اخراج کند و هنگامي که وزير از پاسخ مستقيم طفره مي‌رفت، پاکسمن پرسش خود را تکرار کرد. هاوارد دوباره موضوع را عوض کرد. پاکسمن با قاطعيّت و صراحت گفت که وزير نبايد موضوع را عوض کند و بر اظهاراتش پافشاري کرد و اين بار با صداي تقريباً بلندتر پرسيد: آيا شما تهديد کرديد که او را اخراج مي‌کنيد؟ در مجموع پاکسمن چهارده بار همان پرسش را تکرار کرد و هر بار با پاسخي حساب شده يا طفره‌آميز روبه‌رو شد.
             

کلیه حقوق این سایت متعلق به مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما است.