صفحه اصلي پايگاه مراکز  
صفحه اصلي
درباره استان
اخبار پژوهشي
اخبار پژوهشی مراکز
طرحهاي پژوهشي
مناسبتهاي محلي
مقالات
فراخوان
شخصيتهاي علمي‌فرهنگي
جاذبه هاي استاني
آلبوم تصاوير استان
معرفي مديريت‌ پژوهشي
ارتباط با ما
 
جستجو :
 
تاريخ بروز رساني :   
 1397/08/19
 
 
قم | گذری بر اماكن مقدس و ديدني شهر تاریخی قم

1397/04/10

از آن جا كه شهر مقدس قم از شهرهاي قديمي و تاريخي و مذهبي مي‎باشد از اماكن و بناهاي مقدس و تاريخي بسياري برخوردار است كه اين اماكن را به پنج دسته تقسيم‎بندي كرده و آن‎ها را به طور خلاصه معرفي مي‎كنيم.
1. امامزادگان و مقبره‎هاي تاريخي و ديدني؛
2. مدارس علمي و قديمي؛
3. مساجد بزرگ و معروف؛
4. آرامگاه‎ها و مقبره‎هاي بزرگان علمي و حكومتي؛
5. محلات و خانه‎هاي قديمي؛
1. امامزادگان و زيارتگاه‎ها
آستان مقدس حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ
مجموعه حرم حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ دختر بلافصل امام موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ ، در مركز شهر قم يكي از بزرگ‎ترين و ارزشمند‎ترين آثار معماري اسلامي ايراني است كه يادگارهاي گرانبهايي از قرون مختلف را در بر دارد.
امام زاده اسماعيل
اين امامزاده از زيارتگاه‎هاي قديمي استان قم است كه در دامنه كوه بيدقان در 18 كيلومتري قم واقع شده است. در اين بقعه، سه تن به اسامي شاهزاده اسماعيل و فرزندش حمزه ـ از اولاد علي بن جعفر عريض ـ و شاهزاده محمد ـ از اولاد امام كاظم ـ عليه السّلام ـ ـ مدفون‎اند. اين امامزاده از بناهاي تاريخي قم و داراي درهاي نفيس و كاشي‎هاي عالي و صندوقي منبت بر روي مرقد است. اين بنا مشتمل بر بقعة گنبدي، رواق، صحن و مسجد است و بناي آن از ابنية قرن هفتم هجري است.
امام زاده موسي مبرقع
اين امامزاده فرزند امام محمد تقي ـ عليه السّلام ـ جد سادات رضوي است. ايشان اولين كسي از سادات رضوي است كه در سال 256 هـ . ق در قم اقامت گزيده است. موسي مبرقع در 296 هـ . ق از دنيا رفت و در مكاني كه اكنون مزار اوست دفن شد و در كنارش يكي از فرزندانش به نام شاهزاده احمد فرزند محمد بن موسي مدفون گرديد.
امام زاده شاه حمزه
اين امام زاده از فرزندان موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ و برادر امام رضا ـ عليه السّلام ـ است. اين امام زاده كه در ميدان كهنه قم واقع شده مورد احترام ويژه مردم است.
امام زاده علي بن جعفر
اين امامزاده مشهور به «دربهشت» مي‎باشد كه گنبد آن متعلق به اوايل قرن هشتم هـ .ق است كه در دوران قاجار ايوان و بيوتاتي بر آن اضافه گرديده است.
امام زاده سيد سربخش
اين امامزاده در خيابان آذر مقابل چهل اختران قرار گرفته و شخص مدفون در آن از نوادگان امام جعفر صادق ـ عليه السّلام ـ مي‎باشد. بر اساس نوشته گچ بري پاياني كتيبه، تاريخ احداث بنا، محرم الحرام 774 هـ .ق ثبت شده است.
امام زاده احمد بن اسحاق
اين بنا در ميدان كهنه قم يا ميدان زكريا بن آدم در جوار امامزاده شاه حمزه قرار گرفته و مدفون در آن، احمد بن اسحاق عسكري از نوادگان امام هفتم ـ عليه السّلام ـ است. حرم اصلي امامزاده از بناهاي باستاني قبل از صفويه است كه به دستور شاه طهماسب تعمير و تزئين شده است.
امام زاده ابو العباس احمد
اين آرامگاه در مجاورت امامزاده دربهشت قم واقع شده است و از آثار قرن هشتم هجري است و درباره شخصيت مدفون در آن نقل شده كه از سادات حسني سجادي بوده و جدش، ابوالفضل حسين، از صحابه امام عسكري ـ عليه السّلام ـ است.
امام زاده باوره
اين آرامگاه در مزرعه باوره، در 6 كيلومتري روستاي فردو از توابع قهستان واقع شده است. در اين آرامگاه دو امامزاده به نام‎هاي شاهزاده محمد و حسين، حليمه خاتون و زينب خاتون از احفاد امام موسي كاظم ـ عليه السّلام ـ مدفون‎اند.
امام زاده حليمه خاتون
اين آرامگاه در روستاي لنجرود و در 12 كيلومتري جنوب شهر قم واقع شده است. امامزاده مدفون در اين بقعه را از احفاد امام كاظم ـ عليه السّلام ـ ذكر كرده‎اند.
امام زاده سكينه خاتون
در 30 كيلومتري شرق قم و نزديك روستاي زالون آباد، آرامگاه سيده سكينه خاتون از احفاد امام كاظم ـ عليه السّلام ـ واقع شده است. كه از آثار قبل از صفوي يا دورة آغازين صفوي مي‎باشد.
امام زاده سلطان محمود
اين امامزاده در جهت شمال غربي روستاي صرم درجنوب قم واقع شده و مدفون در آن سه تن به اسامي سلطان محمود، شاهزاده سليمان از احفاد امام سجاد ـ عليه السّلام ـ و يك زن به نام ستي زينب از احفاد امام كاظم ـ عليه السّلام ـ است.
امام زاده سليمان
اين آرامگاه در 26 كيلومتري جنوب شرقي قم واقع شده است. به نظر مي‎رسد بناي اوليه امامزاده به دورة ايلخاني مربوط باشد. امامزاده مدفون از سادات حسيني سجادي است.
امام زاده شاه ابراهيم
اين بنا در 24 كيلومتري قم واقع شده و بناي كنوني آن مزاري از دوره صفويه است.
امام زاه شاهزاده ابو احمد
اين بنا در بيرون دروازة ري در شمال شرقي قم واقع شده و مدفون آن ابواحمد محمد بن حنفيه از احفاد علي ـ عليه السّلام ـ است. اين بنا از آثار بسيار قديمي شهر قم است كه در سال 932 هـ .ق تجديد بنا شده است.
امام زاده شاهزاده احمد و علي حارث
اين بنا در شرق شهر قم ـ در خاكفرج ـ واقع شده كه در آن دوقبر مشهود است كه بر روي يكي از آن‎ها لوحي قرار دارد و به نام حارث ثبت شده بود و اينك در موزه ملي نگهداري مي‎شود و به قرن هفتم هجري تعلق دارد.
امام زاده شاهزاده جعفر غريب
اين آرامگاه در 6 كيلومتري شهر قم واقع شده و مدفون در آن يكي از نوادگان امام كاظم ـ عليه السّلام ـ مي‎باشد.
و امامزاده‎هاي ديگر مانند: شاهزاده جعفر از فرزندان امام كاظم ـ عليه السّلام ـ ، امامزاده زكريا، امامزاده سيد علي، امامزاده طاهر در 30 كيلومتري شمال غربي قم، امامزاده عباس از اولاد امام موسي كاظم ـ عليه السّلام ـ ، امامزاده عباس، هفت امامزاده، كه مدفن هفت امامزاده به نام‎هاي عباس، ابراهيم، صالح، فيروز، حسن، جعفر،‌ابوالقاسم اسماعيل، از احفاد امام كاظم ـ عليه السّلام ـ اند. امامزاده محسن، امامزاده صفورا از اولاد علي ـ عليه السّلام ـ ، امامزاده عبدالله از نوادگان امام سجاد ـ عليه السّلام ـ ، امامزاده فاضل، امامزاده معصومه و... در قم و اطراف آن مدفون هستند. كه جمعاً به 41 امامزاده مي‎رسد، كه بزرگترين و معتبرترين و پررونق‎ترين آن‎ها آستانه مقدس حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ دختر امام موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ، در مركز شهر با ارزش‎مندترين معماري اسلامي ايران مي‎باشد.
2. مدارس علمي و قديمي
شهر قم از ديرزمان، يكي از مراكز مهم تشيع بوده و دانشمندان بزرگي همچون صدوق (ابن بابويه) و علماي ديگر از اين شهر برخاسته‎اند.
در سال 1340 هـ .ق مرحوم شيخ عبدالكريم حائري حوزة‌ علميه را از نو سازماندهي كرد. اكنون نيز حوزة علميه، زير نظر آيات عظام و حجج اسلام و استادان عالي مقام، دائر است و از نقاط مختلف و كشورهاي مجاور، طلاب علوم ديني در اين شهر مقدس حضور يافته و كسب فيض مي‎نمايند. اهم مدارس علمي و ديني استان قم عبارت است از:
مدرسه فيضيه
مدرسه فيضيه يكي از پرآوازه‎ترين مدارس علوم ديني درجهان است اين مدرسه از نيمة نخستين قرن سيزدهم هجري قمري جايگزين بناي مدرسه آستانه شد.
مدرسة غياثيه (پامنار)
اين مدرسه در نزديك ميدان كهنه شهر كه نام آن به همين شكل در كتاب‎ها و اسناد دورة‌صفوي و قاجار به تكرار ديده مي‎شود، واقع گرديده كه اكنون در خيابان آذر واقع شده است. بناي مدرسة غياثيه به نيمه نخستين قرن نهم و سال 830 هـ .ق مربوط مي‎شود. مؤلف گنجينه آثار قم از اين مدرسه به نام شرفيه ياد مي‎كند كه شرف الدين وزير آن را بنا كرده است.
مدرسه جهانگير خان
اين مدرسه در جانب شرقي شهر قم ـ نزديك دروازه ري سابق ـ و در مركز محله مسجد جامع قرار دارد. اين مدرسه از مدارس دوره صفوي قم است كه در دوره ناصري به سال 1278 هـ .ق به وسيله ميرزا نصر الله خان مستوفي گرگاني تعمير و مرمت يافت و پس از آن به نام مدرسه ناصري نيز ياد مي‎شد كه در عين كوچكي از مدارس معروف قديمي قم بود. و اكثر فضلاي سابق قم از تربيت يافتگان اين مدرسه بودند. به اعتقاد اهل فن، مدرسه جهانگير خان از نظر نقشه چند ضلعي و سردر زيبا، از مدارس منحصر به فرد ايران است.
مدرسه رضويه
بنا به روايت تاريخي، بناي مدرسه رضويه منزل استراحت امام هشتم شيعيان در راه رفتن به مرو بود. محل مجاور اين مدرسه ديني به محله شاه خراسان معروف است.
مدرسه ستيه
بنا به روايت تاريخي، بناي مدرسه ستيه جايگاه عبادت حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ در زمان توقّف ايشان در قم بوده است. اين بنا در حال حاضر با طرزي جالب، از آينه‎كاري‎ها در وسط، همراه با حجرات و مسجد در محله ميدان مير شهر قم خودنمايي مي‎كند.
غير از اين مدارس قديمي در سال‎هاي اخير مخصوصاً با پيروزي انقلاب اسلامي ايران مدارس جديد و باشكوهي بنا شد كه از مهم‎ترين آن‎ها مي‎توان به مدرسه آيت الله گلپايگاني، مدرسه معصوميه، مدرسه دار الشفاء، امام خميني، حجتيه، حقاني و... اشاره كرد.
3. مساجد بزرگ و معروف قم
مسجد مقدس جمكران
اين مسجد در 6 كيلومتري جنوب شرقي شهر قم(جاده قم ـ كاشان) واقع شده و همواره پذيراي زائريني از نقاط مختلف ايران و ساير كشورهاست. به علت قداست و اهميت در اين مسجد مقاله‎اي جداگانه به شرح بيش‎تري خواهيم پرداخت.
مسجد امام حسن مجتبي ـ عليه السّلام ـ
اين مسجد بر اساس يك روايت تاريخي به اراده و اشارة حضرت امام زمان (عج) ساخته شده است.@#@ اين مسجد را در مسير تهران ـ قم و در محلي كه سابقاً بيابان خارج از شهر بود. مرحوم حاج يدالله رجبيان از اخيار قم به نام مسجد امام حسن مجتبي بنا كرده است قدمت اين مسجد به سال 1381 هـ .ق مطابق سال 1340 شمسي است.
مسجد جامع
اسكلت اصلي گنبد خانه متوازن آن، به نيمة نخستين قرن ششم هجري قمري تعلق دارد. اين مسجد پس از مسجد جامع عتيق قم قديمي‎ترين مسجد استان قم است.
مسجد امام حسن عسكري ـ عليه السّلام ـ (جامع عتيق)
اين مسجد در خيابان آستانه واقع شده است. اصل بنا به قرن سوّم هجري مربوط است، ولي اكنون از اصل بنا اثري نيست و بناي حاضر تجديد بناي آن مسجد قديمي است. مسجد امام حسن عسكري ـ عليه السّلام ـ قديمي‎ترين مسجد استان قم است و از اهميت روحاني و ويژگي‎هاي معماري خاص برخوردار مي‎باشد. اين مسجد به مسجد جامع عتيق قم نيز معروف است.
مسجد اعظم
مسجد اعظم در جبهة غربي آستانة مقدسة حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ به سعي و اهتمام آيت الله بروجردي در سال 1374 هـ .ق توسط استاد «حسين بن محمد معمار» معروف به استاد لرزاده بنا گرديد. اين مسجد به جهت بزرگي و عظمت، مسجد اعظم نام گرفته است.
مسجد فاطميه
اين مسجد هم از مساجد معروف قم مي‎باشد كه در نزديكي گذرخان به همت يك خانم خيرخواه به نام بانو همايون رخداد، بنا گرديده است. در حال حاضر در اين مسجد علاوه بر اقامة نماز، تدريس علوم ديني نيز صورت مي‎گيرد.
مسجد پنجه علي
اين بنا در محله‎اي به همين نام واقع شده و به جهت وجود قطعه سنگي كه تصوير دستي بر آن حك شده، به اين نام خوانده شده است.
مسجد صرم
اين بنا در روستاي صرم در 26 كيلومتري جنوب شرقي قم واقع شده و از آثار دورة صفوي است. اين بنا در طي سال‎هاي 1061 و 1062 هـ .ق توسط شخصي به نام حاجي صومي، بنا گرديده است.
4. آرامگاه‎هاي تاريخي استان قم
آرامگاه فتحعلي شاه
مقبره فتحعلي شاه در قسمت شمالي صحن شمالي آستان حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ قرار دارد و از آثار بيگم صفوي است. اين مقبره در زمان حيات فتحعلي شاه به دستور خود وي (سال 1245) تعمير و تزيين شد.
آرامگاه محمد شاه
در ضلع غربي حرم حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ در ورودي مسجد بالاسر واقع شده است.
مقبره مهد عليا
مهد عليا زوجة سلطان محمد خدابنده صفوي و مادر شاه عباس اوّل بود كه با قدرت تمام در ادارة امور اهتمام مي‎ورزيد. اين مقبره در جهت غربي و عقب گور محمد شاه قرار گرفته است.
آرامگاه مستوفي
اين آرامگاه به پدر مستوفي الممالك ـ از رجال مشهور عهد قاجار ـ تعلق دارد كه در ضلع شمال شرقي صحن عتيق قرار گرفته است.
آرامگاه شاه عباس دوّم
اين مقبره در جنوب غربي حرم واقع شده است.
آرامگاه شاه سليمان و شاه صفي
اين آرامگاه‎ها در محل موزة سابق (مسجد شهيد مطهري فعلي) آستانه قرار گرفته است.
آرامگاه علي بن بابويه قمي (متوفاي 329 هـ .ق)
اين ارامگاه در كنار شرقي قبرستان قديمي بابلان و هم اكنون در شرق خيابان ارم واقع شده است.
مقبره خواجه اصيل الدين
اين مقبره جزء مقابر گنبد سبز واقع در خيابان چهارمردان مي‎باشدكه از بناي بزرگ خاندان صفي مي‎باشد.
و آرامگاه‎هاي بزرگان چون آخوند ملا مهدي عراقي، ميرزا حسن كاشفي، آيت الله سيد صدرالدين، محمد تقي خوانساري، بروجردي، مرتضي مطهري، اراكي، علامه طباطبايي، و پروين اعتصامي را مي‎توان نام برد.
5. محلات و خانه‎هاي تاريخي و ديني
از محلات و بناهاي قديمي و تاريخي قم مي‎توان به خانه حاج قلي خان، خانه حضرت امام خميني، ملاصدرا در كهك، و از محلات، محله آستانه، محله قديمي عشقعلي، چهارمردان، سيدان، سنگ بند، موسيان، اسحاقيه، و ... اشاره نمود.
از ديگر آثار تاريخي و ديدني مي‎توان به كاروان‎سراهاي قديمي، ساختمان هشتي، سرو پانصد ساله و درياچه نمك اشاره نمود.
مدیریت پژوهش مرکز قم

  
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.