صفحه اصلي پايگاه مراکز  
صفحه اصلي
درباره استان
اخبار پژوهشي
اخبار پژوهشی مراکز
طرحهاي پژوهشي
مناسبتهاي محلي
مقالات
فراخوان
شخصيتهاي علمي‌فرهنگي
جاذبه هاي استاني
آلبوم تصاوير استان
معرفي مديريت‌ پژوهشي
ارتباط با ما
 
جستجو :
 
تاريخ بروز رساني :   
 1399/05/26
 
   
شهر :  خوزستان
نام مکان :   قلعه سلاسل
نوع مکان : تاريخي
تاريخچه : قلعه سلاسل (عکس شماره 3) زمانی از قلاع معتبر و مشهور خوزستان بود که هم اکنون نیز ویرانه‌های آن در شمال شهر شوشتر باقی است.
این قلعه اکنون از شمال و غرب به شاخه شطیط از شرق به ساختمان اداره سازمان آب و از جنوب به دبیرستان فردوسی محدود می‌گردد. محدوده قدیمی این قلعه باستانی از جانب شمال و غرب همان محدوده فعلی است ولی از جانب جنوب و شرق خندقی آن را احاطه می‌کرده که آب مورد نیاز آن از همان شاخه شطیط تامین می‌گردید، و هنگام لزوم برای جلوگیری از خطر حملات خارجی مورد استفاده قرار می‌گرفت. و به این ترتیب قلعه مزبور به جزیره‌ای مبدل می‌گردید که چهارطرف آن را آب فرا گرفته بود.
امام شوشتری زمان سالم بودن این قلعه را با ضمائم آن چنین توصیف کرده است.
قلعه سلاسل دژی است بسیار بزرگ دارای حیاط‌های مفصل و متعدد و سربازخانه‌ها و طویله‌ها و حمام‌ها و شبستان‌ها و برج‌ها و باغچه‌ها و قورخانه و نقارخانه و حرم‌خانه و آشپزخانه و حوض‌های بزرگ و حصار و خندق که اکنون بیشتر آن ویران و ساختمان‌ها بر هم ریخته شده است. شکل قلعه بیضی مانند و جایش بسیار باصفا، روی قطعه سنگی مشرف بر رود کارون بنا شده، هندسه بنایش برخلاف سایر ابنیه، شرقی است بنای ساختمان‌های چند طبقه در میانه و حیاط‌ها در اطراف آنهاست. سلاطین و امرای پیشین عمارات عالیه و قصرهای ممتاز که به طلا و مینا و لاجورد منقش بود در آن ساخته بودند که آثار برخی از آنها تا روزگار ما باقی بود خندق دور آن بسیار عمیق و عریض بود و به آب رودخانه کارون پیوند داشت و جز یکی دو پل راه رفت و آمد به قلعه نبود. این قلعه خیلی قدیمی است چه در فتح شوشتر به دست اعراب نام آن برده شده و پناهگاه هرمزان بوده است.»
در وجه تسمیه این قلعه که به سلاسل معروف است گفته‌اند: سلاسل نام غلامی از غلامان والی فارس بود که به بنای این قلعه مامور گردید و بعد از اتمام قلعه بر ولی نعمت خود یاغی شد و قدم از جاده اطاعت بیرون گذاشت. لذا والی فارس با لشکریان خویش متوجه او شد و مدت سه سال به محاصره وی اشتغال داشت اما هرچند کوشش کرد تا آن جا را فتح کند موفق نشد تا این که مایوس شد و آن را رها نمود چون سلاسل از عزیمت وی مطلع شد شمشیر به گردن انداخته خود را به ولی نعمت خویش رساند و به زبان تضرع عرض کرد که این حرکت از روی عصیان نبود، بلکه مقصود آن بود تا حسن خدمت خود را اظهار دارم و استحکام این قلعه را بر ولی نعمت خود روشن کنم. والی معذرت او را پذیرفت و وی را سخت بنواخت و به ایالت آن حدود سرافرازش نمود.
اما اگرچه یقین حاصل است که بنای این دژ به پیش از اسلام می‌رسد، ولی بعید به نظر می‌رسد که در آن زمان، گذاشتن چنین نامی بر افراد در این منطقه مصطلح بوده باشد. و شاید منشا وجودی افسانه مذکور این باشد که چون این دژ بعد از فتح اعراب ویران گردید ابن ابی السلاسل نامی، در سال 315 هجری قمری مجدداً آن را تعمیر نمود، از این جهت می‌توان باور داشت که این اسم از نام آن سردار عرب ماخوذ شده باشد، و وی از طرف خلیفه بغداد به حکومت منصوب بوده است نه از سوی والی فارس.
ولی به نظر نگارنده نام این قلعه از نام پلی گرفته شده که زمانی به وسیله قایق و کلک بر روی بند شادروان تاسیس شده بود و چون این قایق‌ها زنجیروار به یکدیگر متصل شده بودند.
لذا به نام سلاسل (زنجیرها) مشهور و قلعه نیز که بر آن مشرف می‌باشد به همین نام معروف گردیده است.
شایان ذکر است که دژ مزبور در ادوار مختلف ویران شده و مجدداً تعمیر گردیده است به طوری که یک بار در قرن یازدهم هجری به دستور فتحعلی خان حاکم خوزستان و دفعه دیگر در سال 1237 ه.ق به دستور محمدعلی میرزای دولتشاه و در آخرین مرتبه در سال 1307 ه.ق به امر نظام السلطنه، حسینقلی خان مافی، مرمت گردید و از آن پس بود که در نتیجه بارندگی مداوم و شدید سال 1342 ه.ق و زلزله سال 1347 ه.ق ویران و به دست فراموشی سپرده شد.
البته قسمت‌های اصلی قلعه سال‌ها پیش از تاریخ‌های مذکور ویران گردیده بود و گویا استفاده واقعی از این قلعه تا زمان افشایه بوده است. ولی پس از آن دیگر شکوه و عظمت گذشته خود را باز نیافت. به طوری که حاج عبدالغفار نجم الملک که در سال 1299ه.ق به دستور ناصرالدین شاه از شوشتر دیدن کرده است، در سفرنامه خود ذکری از قلعه سلاسل به میان آورده و می‌گوید:
«اکنون تمام قلعه خراب شده و چیزی از آن باقی نیست جز یک دسته عمارت حکومت که در حقیقت احتشام السلطنه در این سال مبلغ دویست و شصت و پنج تومان صرف تعمیر عمارت حکومتی قلعه نموده و از بنده تصدیق خواستند.
نواب محمدحسین میرزای مهندس را فرستاده بازدید نمود و مبلغ دویست و بیست تومان را تصدیق کرد»
در اهمیت این قلعه همین بس که مادام دیولافروآ باستان‌شناس معروف اعزامی دولت فرانسه در سال 1818م درباره آن می‌گوید: قلعه سلاسل اقامتگاه رسمی والی خوزستان است و در روی کوهی که مانند فلات کوچکی است قرار دارد. و در پای این کوه هم یکی از شعب شط کارون که آن شطیط می‌نامند عبور می‌کند، و ساختمان‌ها و استحکاماتی که از عهد ساسانیان باقی مانده‌اند آن را از طرف شهر قابل دفاع می‌سازند.
متاسفانه سال‌هاست که از قلعه سلاسل جز تلی آکنده از خشت و خاک و بعضی از سرداب‌ها و پله‌کان‌های ویران و وحشت‌زا چیز دیگری باقی نمانده است.
بی‌مناسبت نیست که در وصف عظمت گذشته این قلعه به اشعار یکی از شعرای محلی مروری داشته باشیم:
ای نام تو قلعه سلاسل سازم به کجا تو را مقابل
مانند تو قلعه‌ای نباشد از حیث هنر جمیل و کامل
در صنع هنر و ری ندیدم اینگنه مکب از فضایل
فارغ زگزند موج دریا چون زورقی در کنار ساحل
برج توپلی به سوی خورشید ای شمع محافل و منازل
در خاطره‌ها سخایی نامش چون قصه شب نشسته در دل
آدرس :  
     
     
     
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.