صفحه اصلي پايگاه مراکز  
صفحه اصلي
درباره استان
اخبار پژوهشي
اخبار پژوهشی مراکز
طرحهاي پژوهشي
مناسبتهاي محلي
مقالات
فراخوان
شخصيتهاي علمي‌فرهنگي
جاذبه هاي استاني
آلبوم تصاوير استان
معرفي مديريت‌ پژوهشي
ارتباط با ما
 
جستجو :
 
تاريخ بروز رساني :   
 1397/06/21
 
عنوان : آداب و رسوم نوروز بین شهرها و روستاهای خراسان شمالی
نویسنده : زهرا حاتمی ثالث
کلیدواژه :
توضیحات :
 عید نوروز برابر با اول فروردین ماه، جشن آغاز سال و یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران باستان است و مردم مناطق مختلف ایران عید نوروز را جشن می‌گیرند. نوروز در استان ها و شهرهای مختلف کشورمان به شیوه های مختلفی گرامی داشته می شود که هر یک زیبایی خاصی به این جشن ملی و باستانی می بخشند.
برای آشنایی بیشتر با رسوم و آیین گرامی داشت نوروز به بررسی چگونگی استقبال و برگزاری این جشن ملی درشهرهای مختلف استان می پردازیم.
نوروز در بجنورد
یکی از آیین های فراموش شده شهرستان بجنورد و دیگر مناطق کشور را 'خان بازی' و 'خان چاخماق' عنوان کرد این رسم قدیمی یکی از آیین های متداول در روزهای عید نوروز بوده که جلوه بارز تنفر و انزجار مردم از ظلم خانان و مظهر دهن کجی به خانان را نشان می دهد.
در این آیین که به میر نوروزی معروف بود، نمایشی بود که در تمام 13 روز عید برپا می شد و در روز پایانی نوروز که سیزدهم نوروز است مراسم خاصی داشت. در روز سیزده نوروز خانی را که 13 روز در میدان حکومت کرده بود با دهل و سرنا به شیوه ای شاهانه به ' بش قارداش' می بردند و در آب می انداختند و بعد لباس دیگری تن او می کردند. برگزاری این آیین نشان از این بود که خان ها افراد ظالمی بودند و مستحق لباس شاهی و حکومت بر رعیت نیستند. این قبیل آیین ها در قالب تئاتر بین مردم نمایش داده شود.
یکی دیگر از آیین های قابل ستایش و متروک در نوروز را رسم سکه انداختن در کوزه عنوان کرد در این آیین مردم کوزه ای را که قبلا در آن آب می خوردند و شکسته و لب پریده بود بر بام خانه می بردند کمی زغال در آن ریخنه و سپس سکه را در آن می انداختند و از پشت بام به بیرون پرتاب می کردند. این حرکت نوعی دادن صدقه به محرومان بود و کسی که نیاز نداشت این سکه ها را که بیرون انداخته شده بود بر نمی داشت. افراد با انداختن کوزه از پشت بام می گفتند: سال نو، سکه نو.
نوروز دراسفراین
از جمله پاسداشت نوروز تکریم مردگان است که شب قبل از سال نو شروع می شود که در گذشته های نه چندان دور این آیین در حرکتی تحت عنوان 'علفه' و با جمع کردن مقداری خار و خس و برپا کردن آتش و ذکر فاتحه در کنار مزار مردگان برگزار می شد.
مردم اسفراین پیرو دین اسلام و مذهب شیعه جعفری هستند از آن جا که ترکیب جمعیتی آن یک دست نیست معمولا هر کدام از قومیت های ساکن در آن آداب و رسوم خاص خود را دارد. و این اداب و رسوم مخصوصا در روستائیان و عشایر بیشتر بروز دارد. و طیفی از آداب و رسوم را در بر می گیرد که به مرور، همه در جامعه جدید به یک شکل در آمده است. آداب خاص عزاداری ، عروسی ، جشن های مختلف نظیر عید نوروز
نوروز در شهر اسفراین رسم است وقتی لحظه تحویل نزدیک شد عده ای به مسجد می روند تا دعا بخوانند و از برکت آن دعا در تمام سال از خطرات مصون و غرق نعمت گردند گروهی نیز در خانه نزد زن و فرزند خود می مانند زیرا عقیده دارند که انسان اگر در موقع تحویل سال از خانه و خویشان خود دور باشند والا تمام یا قسمتی ازاعظم سال را به دوری از خانواده خود مبتلا خواهد شد.
همچنین در اسفراین مرسوم است که اگر کسی در موقع تحویل سال سنجد بخورد تا آخر سال هیچ گزنده ای به او آسیب نخواهد رساند. و اگر سیر بخورد رطوبت و سردیش نخواهد کرد و اگر سه یا چهار عدد مروارید غلطان(بی سوراخ) بخورد دیگر مریض نخواهد شد، سمنو هم چون نظر حضرت زهراست باید اندکی خورد تا از آسیب بیماریها محفوظ ماند، قدری آب هم باید نوشید و سپس در آینه نگاه کرد تا قلب و چشم، همیشه روشن باشد.
نوروز در شیروان
مردم شيروان آداب و رسوم خاصي در قبل و بعد از اين ايام داشته و دارند، اما در اين ميان رسم هايي وجود دارد که مختص اين شهرستان است. مردم در قديم براي اين که خانه ها را تميز کنند، از خاک سفيد و دستمال و آب استفاده و ديوار هاي خانه هايشان را سفيد مي کردند. بازي هاي بومي محلي در اين ايام به «هه ودي وه شارتي»،«چاو چرتونک»،«دارگوگ» و«کشتي» می توان اشاره کرد. و هدف از اين بازي ها را شرکت در کار گروهي، حضور در اجتماع، تيز پا و ورزشکار بودن و تفريح و سرگرمي می توان بیان نمود.
هم در رابطه با آداب و رسوم خاص شيرواني ها در ايام نوروز ميتوان کوزه شکستن يکي از رسم هاي سال نو است که پس از مراسم چهارشنبه سوري، براي رفع بلا در يک کوزه سفالي مقداري نمک براي رفع شور چشمي، مقداري زغال براي رفع سياه بختي و يک سکه پول به علامت دوري از تنگدستي مي ريزند و افراد خانواده تک تک کوزه را دور سر مي چرخانند و نفر آخر، کوزه را به پشت بام مي برد و آن را به پايين پرتاب مي کند و به اين طريق معتقدند سياه بختي، شورچشمي و تنگدستي را در سال نو از خانه و کاشانه خود دور ساخته اند .
فطير، ماست و کره را در سفره هفت سين، نشان از برکت خانه ها می دانند و فطير، قاق، قتلمه، شير برنج، کلوچه برنجي، آش قيش و آش قليه را از جمله غذا هاي اين ايام بر شمرد. علاوه بر سمنو پزان، «خه لته گلدي» از رسومي بود که افراد با آويز کردن کيسه هايي با نخ از پشت بام، هدايايي از صاحب خانه دريافت مي کردند ضمن اين که اگر صاحب خانه متوجه مي شد فردي که کيسه را آويزان کرده، تازه داماد است، در آن پارچه يا اشرفي مي گذاشت. در گذشته در منطقه گليان شيروان عيد تا روز 13 ادامه داشت و مردم اين منطقه، 14 فروردين از خانه ها بيرون مي آمدند و همه مردم اين منطقه در يک محل سر سبز در کنار باغ ها به نام عيد گاه دور هم جمع مي شدند و در آن جا به چوب بازي و دوتار نوازي و داستان سرايي مي پرداختند.
درگذشته در اين منطقه تخم مرغ هاي رنگي عيدي مي دادند که تخم مرغ بازي در اين ايام بين اهالي مرسوم بود و مردم با تخم مرغ هاي جمع شده خود، در روز 14 فروردين با پونه هاي سبز شده در طبيعت کوکو درست مي کردند و يا همان تخم مرغ ها را نيمرو مانند که به آن «قيقانه » هم مي‌گويند درست مي کردند و در کنار خانواده هايشان در دل طبيعت ميل مي کردند.

نوروز در گرمه
همان گونه که تاريکي و سرما مغلوب روشني، طراوت وگرماي بهار مي شود، در گرمه هم مردم با خانه تکاني به استقبال زيبايي هاي بهار مي روند.قاشق زني، از جمله مراسم زيبا در شب چهارشنبه سوري بود که افراد با قاشق يا ملاقه به در منازل اقوام و خويشان مي رفتند و صاحب خانه مواد غذايي در قاشق يا ملاقه آن ها مي ريخت. کوزه شکستن يکي ديگر از آيين هاي چهارشنبه سوري در گرمه است. در اين آيين، اسپند و نمک براي دوري از زخم چشم حسود و سکه و گندم براي افزايش روزي و برکت داخل کوزه اي مي ريختند و از پشت بام به کوچه پرت مي کردند . سمنو پزان از مراسم پررنج و زحمت و پر طرفدار نوروز در شهرستان گرمه است.
آئین سمنوپزی یکی از فرهنگ های قدیمی و کهن این استان است که بسیاری از فرهنگ و آموزشهای روابط خانوادگی را به مردم امروزی منتقل ساخته است.
میراث فرهنگی و گردشگری یکی از صنعت هایی است که با بها دادن به آن امر اقتصاد مقاومتی را به نحو مطلوب می توان اجرا و بسیاری از مشکلات بیکاری جوانان را با اشتغال زایی کوچک و بزرگ رفع کرد.
با تبلیغات و انتقال فرهنگ در بین اقوام در امر سمنوپزی ، با گسترده شدن امر سمنو پزی و همه گیر شدن می توان با تولید و صادرات آن امر اشتغال زایی را به وجود آورد که دغدغه بسیاری از جوانان این شهرستان می باشد.
15 رشته صنایع دستی در این شهرستان و شهر درق از رواج بسیار خوبی برخوردار است از جمله قالی بافی، جاجیم و گلیم و غیره که اشتغال زایی به سزایی را ایجاد کرده است.سمنوپزی یکی از آیین خوب و شایسته کهن این شهرستان است که با تجمع و کمک به یکدیگر امر به جا آوردن سله رحم را انجام داده و مهر و محبت را بین مردم رواج می دهد.
جشنواره سمنو پزی یک نشان از امر مشارکت و همراهی وهمدلی است که امروزه در انجام کارهای تجمعی و گروهی بسیار ضعیف است و سمنو پزی این فرهنگ را به ما آموزش می دهد.
در واقع سمنو پزی با بسیاری از سنتهای ما آمیخته و ادغام شده است وبین مردم اجر و محبوبیت بالایی دارد.
سمنو خوردنی چسبنده و شیرینی است که از جوانه گندم و آرد درست می کنند. سمنو را معمولاً کمی پیش از نوروز درست می کنند و یکی از اجزای سفره هفت سین ایرانیان به شمار می آید. شهرستان گرمه با 25 هزار نفر جمعیت در جنوب استان خراسان شمالی و شهر درق در غرب این شهرستان قرار دارد.
درق شهر سمنوی ایران
پخت سمنو در شهر درق را میتوان نمادی از همدلی تمام مردم یک شهر برای تحقق اقتصاد مقاومتی دانست و حال با تلاش مسئولین، با قرارگفتن در کنار مردم، و با ارج نهادن زحمات فعالان این عرصه این شهر کوچک را تبدیل به قطبی برای تولید سمنو نمود.
سمنو پزی از جمله مشاغل کوچکی است که از دیرباز مورد استقبال مردم درق از توابع شهرستان گرمه قرار گرفته و امروز کارگاه‌های پخت این محصول در جا جای شهر به چشم میخورد و توانسته سهمی هر چند کوچک در تحقق اقتصاد مقاومتی داشته باشد.
با اینکه امروز سمنوی شهر درق به‌عنوان برندی موفق در سطح استان خراسان شمالی و استان‌های همجوار شناخته می‌شود اما این بخش از اقتصاد شهرستان نیز دچار مشکلاتی است که رفع آنها نیازمند همت و دلسوزی تمام مسئولان است.
مهمترین مشکل سمنوپزان بازاریابی و دریافت مجوزهای بهداشتی استپخت سمنو به‌صورت سنتی وعرضه برای فروش در استان‌های مجاور با پاره‌ای ازاین مشکلات رو به رو است که مانع رسیدن به هدف می شود.
با توجه به وضعیت رو به رشد شهرستان گرمه در تولید سمنو و تلاش‌ها برای تبدیل این منطقه به قطب تولید سمنوی کشور نهایت همکاری دست‌اندرکاران را با تولیدکنندگان در جهت کاهش هزینه‌ها و رفع موانع تولید و تسریع در پروسه دریافت مجوز می طلبد.
چند سالی است آیین پخت سمنو در این شهر تغییر کرده و برخی سعی دارند پخت سمنو را به‌صورت صنعتی انجام دهند.پخت سمنو در شهر درق نمادی از همدلی تمام مردم شهر برای تحقق اقتصاد مقاومتی است اگرچه پخت سمنو به‌صورت صنعتی می‌تواند زمینه توسعه اقتصادی برای برخی افراد را به وجود آورد اما مسئولین باید توجه داشته باشند در حالت سنتی تمامی مردم شهر درگیر پخت سمنو هستند و از این راه بخشی از نیازهای خود را تامین میکنند.
و نباید به بهانه درآمد بیشتر ارزشهای معنوی یک منطقه از بین رود بخش زیادی از ارزش سمنوی شهر درق به دلیل معنویت و سنتی بودن آن است.
اقدامات انجام شده در جهت حمایت از سمنوپزان شهردرق
1- نخستین جشنواره پخت سمنو در شهر درق نوزدهم اسفند هزار و سیصد و نود و دو برگزار شد و این مراسم و آئین سمنو پزان به نام شهر درق ثبت میراث ملی گردید و این جشنواره هر ساله به میمنت نوروز در میانه اسفند ماه برگزار می‌شود و خود به پاسداشت سنت دیرینه ایرانیان ادامه خواهد یافت.
2- برگزاری سه جشنواره در سطح شهرستان و یک جشنواره در مرکز استان از جمله اقدامات انجام شده برای تبلیغ و بازاریابی این محصول بوده است.
3- توزیع 60 تن آرد در سه سال گذشته، تشکیل دبیرخانه جشنواره سمنوپزان و برگزاری جلسات منظم با ادارات مختلف و واحدهای بهداشتی شهرستان، و رایزنی با شبکه بهداشت برای دریافت کارت سلامت را از دیگر اقدامات مسئولین در جهت حمایت از این فعالیت اقتصادی برشمرد.
4- ارسال حدود ۵۰۰ بسته ۲۰۰ گرمی سمنو در سال گذشته برای سمینار های تهران ، تا ضمن تبلیغ این محصول خاص، بازار فروش آن در سایر استان‌ها فراهم شود.
5- توزیع بیش از سه هزار بسته سمنو در جشنواره سمنوی این شهر و در سطح استان خراسان شمالی و جلسات برگزارشده را از دیگر اقدامات برای بازاریابی این محصول در سطح استان می توان عنوان کرد
6- تولید و فروش بیش از 60 تن سمنو در سطح شهر درق و اکثر آن در شهرستان‌ها و استان‌های مجاور.
7- تلاش برای ارائه تسهیلات از سوی دستگاه‌های مختلف به سمنوپزان واختصاص مبلغ ۵۰۰ هزار تومان وجه نقد بلاعوض از سوی کمیته امداد به فعالین در این عرصه .





نوروز در راز و جرگلان
شهرستان راز و جرگلان براي استقبال از عيد نوروز، هم گام با ديگر اهالي منطقه خانه تکاني مي کنند و بيشتر شهروندان نيز خانه هاي خود را نقاشي و رنگ آميزي مي کنند و يکي 2 روز مانده به عيد، فطير مي پزند تا بر سر سفره عيد بگذارند. مردم راز به ياد اموات، علاوه بر اين که برسر مزار آن ها مي روند و با نثار فاتحه ياد و خاطره آن ها را گرامي مي دارند، مراسم قرآن خواني نيز براي آن ها برگزار مي کنند.سبزه عيد يکي ديگر از سنت هاي ديرينه اين ديار است که شهروندان خود به کشت آن اقدام مي کنندو با پهن کردن سفره 7 سين به همراه بزرگ ترها به استقبال نوروز مي روند.
حضور در مسجد جامع از رسم هاي بسيار زيبا و معنوي شهر راز است. در اين مراسم اگر افرادي با يکديگر قهر باشند با دست دادن به يکديگر به کدورت هاي خود پايان مي دهند.از سال هاي گذشته رسم بر اين است که مردم در اول عيد به صورت دسته جمعي به ديدار خانواده هاي داغ ديده مي روند و با نثار فاتحه تسکيني بر آلام آن ها مي شوند. چند روز مانده به عيد، هيئت امناي حسينيه حضرت ابوالفضل(ع) شهر راز، با ارسال دعوت نامه، از مردم براي شرکت در مراسم فاتحه خواني دعوت به عمل مي آورند.
نوروز در مانه و سملقان
شهرستان مانه و سملقان به دليل دارا بودن قوميت هاي مختلف ترک، کرمانج و ترکمن، فرهنگ هاي متنوعي دارد. در گذشته، آيين نوروز در بين قوم کرمانج از يک ماه مانده به نوروز شروع مي شد وکرمانج هاي مانه و سملقان با آداب خاص خود را براي برپايي هر چه با شکوه تر مراسم نوروز آماده مي کردند ولي تغييرات تدريجي، فراموشي بسياري از اين آداب و سنن را موجب شده است.
در گذشته رسم بود که نوعروس ها براي اين که رزق و روزي و برکت خانه شان زياد شود گندم و يا جوي مورد نظر براي سبزه عيد را از خانه بزرگ ترها تهيه مي کردند.
گوش کردن به صحبت هاي خانواده اي که در منزلشان رو به قبله است، يکي از رسم هاي سنتي اين شهرستان است. طي اين مدت اگر در خانواده صحبت از نيکي وکارهاي خوب باشد، بر اين باورند که نيت فرد گوش دهنده برآورده مي شود.
در شب اول نوروز، نوجوانان ريسماني را تهيه مي کردند و دستمالي بر سر آن گره مي زدند و خود را روي بام خانه همسايه ها مي رساندند از آن جايي که در خانه هاي قديمي سوراخي روي پشت بام تعبيه مي شد، ريسمان را از سوراخ بخاري يا اجاق به داخل خانه مي انداختند و صاحب خانه هم شيريني برايشان مي گذاشت.کشتي با چوخه و گره زدن سبزه در روز 13 فروردين از ديگر رسم هاي مردم اين شهرستان است.

دریافت فایل
 

  
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.