صفحه اصلي پايگاه مراکز  
صفحه اصلي
درباره استان
اخبار پژوهشي
اخبار پژوهشی مراکز
طرحهاي پژوهشي
مناسبتهاي محلي
مقالات
فراخوان
شخصيتهاي علمي‌فرهنگي
جاذبه هاي استاني
آلبوم تصاوير استان
معرفي مديريت‌ پژوهشي
ارتباط با ما
 
جستجو :
 
تاريخ بروز رساني :   
 1397/08/20
 
عنوان : ماه رمضان در میان اقوام خراسان شمالی
نویسنده : زهرا حاتمی ثالث
کلیدواژه : ماه رمضان خراسان شمالی رمضان قوم کرمانج
توضیحات :
 ماه رمضان در میان اقوام خراسان شمالی
ماه مبارك رمضان همواره در فرهنگ اقوام مختلـف ایـران جایگـاه ویـژه اي داشـته و آداب و رسـوم برگـزاري آن نیـز برمبنـاي ایـن فرهنگها در مناطق مختلف به اشکال متفاوتی برگزار میشود. خراسان شمالی به عنوان استانی با گنجینـه فرهنـگ هـا و معرفـت هـا و مهـد اقـوام و آیـین هـاي مختلـف، آداب و رسـومی زیبـا و پرمعنی به پیشواز ماه مبارك رمضان رفته است. با گسترش زندگی شهري و ماشینی به نظر میرسد برخی از ایـن آیـین هـاي کهـن رو بـه فراموشـی و یـا حـداقل کـم رنـگ شـدن هسـتند. البتـه انتظـار عـدم تغییـر در آداب و رسـوم معقـول و پسـندیده نیسـت، امـا از بـین رفـتن آیـینهـا و دگرگـون شـدن فرهنگهاي اصیل نیز زنگ خطري است که باید به آن توجه شود. در خراسان شمالی قومیتهاي فارس و ترك و کـرد و تـرکمن در کنـار یکـدیگر زنـدگی مـی کننـد و بـا وجـود داشـتن سـلیقه هـاي مختلف، به خصوص در برگزاري مراسم ملی و دینی دلایل وحدت آفرین و اشتراکات زیادي دارند. . تركهاي خراسان شمالی و نظافت خانه و مسجد
ترك زبانان خراسان شمالی در آستانه ماه مبارك رمضان نظافـت منـازل، مسـاجد و تکایـا را آغـاز کـرده و همزمـان بـا زیبـا کـردن ظواهر خانه و کاشانه، سعی میکنند زشـتی هـا و پلشـتی هـا را نیـز از قلـوب خـود بزداینـد . همچنـین آن دسـته از افـرادي کـه بـه خاطر مسـائل و مشـکلات پـیش آمـده بـا یکـدیگر زبـان بسـته هسـتند بـا دعـوت و ارشـاد بزرگـان روي همـدیگر را بوسـیده و کدورتها را کنار میگذارند. یکی از رسوم منحصر به فـرد اقـوام تـرك خراسـان شـمالی در آسـتانه مـاه مبـارك رمضـان تهیـه و پخـتن مـاهی در کنـار سـایر غذاهاي متنوع است، آنان اعتقاد دارنـد کـه مـاهی پـاك کننـده اسـت حـال اینکـه وجـه تسـمیه ایـن اعتقـاد چیسـت؟ بـه نظـر میرسد به علت محل زندگی ماهی و انتساب آن به دریا و پاك بودن آن باز میگردد. پس از اتمام نظافت منازل و مساجد نوبـت بـه نظافـت شخصـی مـی رسـید و در ایـن زمـان بـود کـه حمامهـاي موجـود در بجنـورد قدیم بسیار شلوغ می شد. حمامهایی چون حمام سراب، حمـام جـاجرمی هـا، کـوثر، حمـام نـور، حمـام رجاییـان و حمـام مـلاك دو شیفته میشدند و اتشدان حمام نیز لحظهاي خاموش نمیشد
کرمانج های خراسان شمالی و هدیه دادن
فارغ از رسوم یکسانی که کرمانجهاي خراسـان شـمالی بـا دیگـر اقـوام دارنـد (هماننـد نظافـت منـازل و مسـاجد و ...)، هدیـه دادن در آستانه ماه مبارك رمضان یکی از رسوم تقریبـا منحصـر بـه فـرد ایـن قـوم اسـت . هدیـه دادن بـه نوجوانـانی کـه تـازه بـه سـن تکلیف رسیدهاند و میخواهند براي نخسـتین بـار روزه بگیرنـد از دیربـاز در میـان خـانواده هـاي کرمـانج خراسـان شـمالی مرسـوم بوده است. یکی دیگر از رسوم کرمانجهاي خراسان شمالی ذبـح گوسـفندي اسـت کـه از مـاه هـاي قبـل، مخصـوص ذبـح بـراي ایـن ماه نگهداري و پروار شده است. ترکمنهاي خراسان شمالی و«آراز آي» برخی از ترکمنهاي این استان ماههاي رجب و شـعبان را روزه مـی گیرنـد کـه همـراه بـا مـاه رمضـان 3 مـاه را روزه گرفتـه باشـند، آنان ماه رمضان را «آراز آي» مینامند و تقریبـا تمـامی آن هـا 2 روز مانـده بـه ایـن مـاه روزه گـرفتن را شـروع کـرده و در واقـع بـه پیشواز آن میروند. یکی دیگر از رسوم خاص قوم ترکمن در خراسـان شـمالی اقامـه نمـاز «تـراویج » اسـت، تـرکمن هـا در ایـن مـاه عـلاوه بـر برپـایی نمازهاي یومیه، شبها با حضور در مساجد اقدام به برپایی نماز جماعت با عنوان تراویج میکنند . تراویج، نمازي 20رکعتی بوده که در قالب 10نماز دو رکعتـی، پـس از اقامـه نمـاز عشـاء بـه جماعـت خوانـده مـی شـود . در ایـن نمـاز امـام جماعـت پـس از خوانـدن حمـد، 10سـوره از سـوره هـاي کوتـاه قـرآن مجیـد را در بجـاي سـوره توحیـد قرائـت مـی کنـد . مراسم ختم قرآن مجید نیز از دیگر مراسم ترکمنان خراسان شـمالی اسـت کـه تعـدادي از قاریـان معـروف تـرکمن بـا حضـور سـایر روزهداران در مدت زمان معینی در چند شب متوالی قرآن را ختم میکنند . هر بار ختم قرآن توسط ترکمنان با مراسمی ویـژه اي ماننـد پخـش شـیرینی و میـوه همـراه اسـت و گفتـه مـی شـود تـرکمن هـا تـا پایان ماه مبارك رمضان دست کم پنج تا شش بار قرآن را ختم میکنند. تاتها و چراغانی کوي و برزن تاتها نیز پیش از شروع مـاه مبـارك رمضـان یـک یـا 2 روز را زودتـر روزه گرفتـه و بـه پیشـواز ایـن مـاه مـی رونـد . همچنـین در شبهاي پیش از مـاه رمضـان نیـز اقـدام بـه برگـزاري دوره هـاي قرائـت قـرآن، مجـالس دعـا و نیـایش و نیـز برگـزاري نمازهـاي جماعت پنج گانه میکنند و بدین طریق خود را آماده حلول ایـن مـاه مبـارك مـی کننـد . در سـال هـاي گذشـته در روسـتاهاي تـات نشین خراسان شمالی چراغانی کردن کوچهها و خیابانها تقریبـا یکـی از رسـوم منحصـر بـه فـرد ایـن قـوم بـوده اسـت . عشـایر و کوچ نشینان و چوپانهاي خراسان شـمالی چـون بیشـتر وقـت خـود را در بیابـان سـپري مـی کردنـد از ایـن روش بـراي تشـخیص سحري استفاده میکردند و در هنگام سحر نیز افراد خوش الحـان بـا چـاوش خـوانی مـردم منطقـه را بـراي خـوردن سـحري بیـدار میکردند. در مناطقی که چاوش خوان وجود نداشت افراد با کوبیدن بر تشـت هـاي مسـی کـه بـه اعتقـاد آنـان م وجـب ایجـاد فضـایی معنـوي شده و آرامشی خاص به فضا میبخشید مردم را به عبادت کردن و خوردن سحري دعوت میکردند. در بجنورد در زمان سحري 2 طبل نواخته میشد، طبلهـایی آهنگـین کـه هـر کـدام داراي معـانی خاصـی بودنـد؛ آهنـگ طبـل اول بدین گونه بود که «قره خاتون تو پلو بیشر» یعنی پیرزن بلند شو غـذا درسـت کـن کـه خـانم خانـه را بـه برخاسـتن و آمـاده کـردن بساط سحري دعوت میکرد. آهنگ طبل دوم میگفت «: قره خاتون قازانه دیشر» یعنـی پیـرزن دیـگ غـذا را پـایین بیـار، کـه در واقـع بـه معنـاي آمـاده بـودن سحري و موعد بیدار شدن سایر افراد خانواده بود. طبل سومی در کار بـود و موعـد نـواختن آن وقـت اذان بـود و صـداي خـوش موذنـان بجنـوردي، کـه بـا آن شـروع یـک روز روزه داري افراد را اعلام میکردند . ماه رمضان و صله رحم دید و بازدید و سرکشـی از یکـدیگر و عیـادت از مـریض از جملـه کارهـایی بـود کـه مـردم خراسـان شـمالی بعـد از افطـار انجـام م یدادند، کمک به محرومان و بـردن افطـاري بـراي آن هـا در طـول مـاه مبـارك رمضـان و بـه ویـژه در شـب هـاي احیـاء از دیگـر آیینهاي مرسوم بین مردم بود . برپایی مراسم نقالی در قهوه خانهها و خوانـدن شـاهنامه، اسـکندرنامه و مختارنامـه و بـازي هـایی چـون گـل بـازي، پادشـاه و وزیـر در حد فاصل افطار تا سحر از برنامههاي جانبی ویژه این ایام بوده است . در مراسم بزرگداشت شـب هـاي قـدر مـردم اسـتان از قاریـان قـرآن، بزرگـان و ریـش سـفیدان محـل، اقـوام و خویشـان و افـراد نیازمند دعوت میکردند تا در مراسم احیاء داري آنهـا شـرکت کننـد و بعـد از افطـار بـه خوانـدن قـر آن، برگـزاري مجلـس روضـه، دعا و نیایش ادامه میدادند و این مراسم تا اذان صبح ادامه داشت . یکی از رسومی که در شبهاي قدر انجام میشد شب زنـده داري بـا قرائـت قـرآن، خوانـدن دعاهـاي جوشـن کبیـر و سـایر ادعیـه و قرآن به سر گرفتن بود . عید فطر در خراسان شمالی رسم بر این بود که روز عید فطر، زکات فطریه را قبـل از برآمـدن خورشـید بـه متولیـان تقسـیم و توزیـع آن و یـا بـه خـانواده هـاي نیازمند میرسانند و هم چنین با شـرکت در نمـاز عیـد فطـر بـه سـبب بهـره منـدي از نعمـت روزه و توفیـق در برگـزاري مجـالس و محافل مذهبی خدا را شکر میکردند . در هنگام عید فطر افراد در محیطی باز، همـوار و خـوش منظـر بـه نـام خرمنگـاه دور هـم جمـع شـده و پـس از جمـع آوري فطـره نماز عید فطر را به جا میآورند .
دریافت فایل
 

  
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.