صفحه اصلي پايگاه مراکز  
صفحه اصلي
درباره استان
اخبار پژوهشي
اخبار پژوهشی مراکز
طرحهاي پژوهشي
مناسبتهاي محلي
مقالات
فراخوان
شخصيتهاي علمي‌فرهنگي
جاذبه هاي استاني
آلبوم تصاوير استان
معرفي مديريت‌ پژوهشي
ارتباط با ما
 
جستجو :
 
تاريخ بروز رساني :   
 1397/09/20
 
عنوان : بررسی میزان باورپذیری پدیده «شایعه» در پیام رسان¬های موبایلی بین مردم شهرستان اهواز با تأکید بر نقش «رسانة ملی»
نویسنده : سیدامیر آذرشین و سمیه تاجیک اسماعیلی
کلیدواژه : رسانه ملی، باورپذیری، شایعه، پیام رسان¬های موبایلی
توضیحات :
 چکیده
با وجود رسانه¬های اجتماعی مجازی چون تلگرام پدیده شایعه رواج بسیاری پیدا کرده است. از طرفی دیگر وقتــی مخاطــب از اطلاع¬رسانی شبکه¬های رسمی، مانند تلویزیون قانع نشود و حس کنــد در جریان کل پدیده یا رخداد قرار نگرفته اســت، ضمن کم شــدن اعتماد به جریان اطلاع¬رســانی رســمی، ســعی در کسب اطــلاع از طــرق دیگر مانند پیام ¬رسان¬¬های موبایلی می¬کند. به مرور زمان و در نتیجه منطقی این اتفاق، اخبار منتشــر شــده در پیام رسان¬های موبایلی کــه همواره ممکن است آمیخته با شایعات باشد به¬عنوان منبع مورد مراجعه مخاطبان قرار می گیرد. در این پژوهش با هدف بررسی میزان باورپذیری پدیده «شایعه» در پیام رسان¬های موبایلی بین مردم شهرستان اهواز با تأکید بر نقش «رسانة ملی» به انجام رسیده است. روش پژوهش، پیمایشی و ابزار اندازه¬گیری، مصاحبه و پرسشنامه است. جامعه آماری کلیه افراد 15 تا 60 سال ساکن شهر اهواز هستند که بر اساس آمارنامه کلان¬شهر اهواز در سال 1390، 728955 نفر بوده¬اند. روش نمونه¬گیری خوشه¬ای چند مرحله¬ای است. نتایج نشان داد 8/48 درصد پاسخ افراد اعتماد خود را به مطالب ارائه شده از رسانه ملی را زیاد و خیلی زیاد دانسته و 2/51 درصد افراد اعتماد زیادی به مطالب ارائه شده از رسانه ملی ندارند. همچنین 62 درصد افراد اظهار داشته‌اند که در صورت مواجهه با اخبار متناقض رسانه ملی را جهت آگاهی از اخبار واقعی انتخاب می‌کنند. همچنین در حدود 80 درصد افراد رسانه ملی را قابل اطمینان¬تر از پیام رسان¬های موبایلی می¬دانند.
واژه¬های کلیدی: رسانه ملی، باورپذیری، شایعه، پیام رسان¬های موبایلی
بیان مسئله
شايعه پديده¬اي اجتماعي است و در روند همكاري گروه شكل مي¬گيرد و منتقل مي¬شود (یانگ می ، 2015). در جمع تأييد و تقويت شده و به اوج خود مي¬رسد و همين جمع با مسكوت گذاشتن آن، آن را خاموش مي¬كنند و شايعه به پايان عمرش مي¬رسد. شایعات بین مردم به-منظورهای مختلفی ایجاد می¬شود (لاور و متسومتو ، 2015) از قبیل شایعه ـ ترس که به¬منظور ایجاد ترس و وحشت و نگرانی در جامعه تولید و پخش می¬شوند. شایعه _ بدبینی که منظور از این شایعه ترویج بدبینی و آزار و اذیت نسبت به اشخاص یا گروه¬های محبوب یا مقتدر در جامعه است. شایعه تفرقه افکن، که این شایعه بر مبنای اصل «تفرقه بیانداز و حکومت کن» استوار بوده و با هدف ایجاد اختلاف بین فرمانده و سربازان یا بین دو همسر یا دو طایفه و گروه و امثال آن تولید و پخش می¬شود. شایعه فریب، که این شایعه همچون پرده¬ای از دود است که برای پنهان¬سازی اهداف واقعی دشمن استفاده می¬شود. شایعه اقتصادی که هدف از این شایعه ایجاد حالتی از نگرانی و ترس در بازار مالی یا اوضاع اقتصادی کشور به¬ویژه در زمان بحران¬ها و جنگها است. شایعه ناموسی که این شایعه در پی جدایی بین زن و شوهر و هتک حرمت افراد از طریق بدنام کردن یکی از آنهاست که به آن قذف گفته می¬شود (مکارم، 1378).
از طرف دیگر رسانه ملی نقـش بسـيار مهمـي در ارائـه و اجراي برنامه¬هاي سياسي _ امنيتي و بسترسازي افكار عمومي و تأمين امنيت خبری ايفا مي كند (بیوان و کریول ، 2015). آنچه مسلم است رسانه ملی با توجه به توسعة كمي و كيفي كه يافتـه است، در عمل مي¬تواند هم فرصت و هم تهديـدي بـراي دوام و قـوام امنيـت خبری باشند.
رسانه ملی در واقع شـكل دهنـدة افكار عمومي و از طرفي منعكس كنندة آنهاست (کیم ، 2015). در يك كلام، رسانه ملی بـر ادراك ما از جهان پيرامون تأثير مي گذارد. جهان بينـي انسـانهـا بـه شـدت تـابع عملكـرد رسانه ملی است. ايفاي نقـش اثرگـذار رسانه ملی، آن را بـه عنـوان اثرگذارترين عامل نظم، امنيت اجتمـاعي، وفـاق ، همبسـتگي و مشـاركت مردمـي درآورده است. رسانه ملي نقش بسيار مهمي در ارائـه و اجـراي برنامـه هـاي سياسي، امنيتي و همچنين برانگيختن مشاركت مردمـي در تـأمين امنيـت اجتماعي ايفا مي¬كند. رسانه ملی در برقراري ارتباط عقلاني و گسترش فضاهاي عمومي به همـراه تبيـين اهميت و ضرورت يك موضوع، نقش بسزايي دارد. بر همين اساس، رسانه ملی بـا پوشش خبري و اطلاع¬رساني وقايع امنيتي و جنايي به شـيوه¬هـاي مطلـوب و ارائـه برنامه¬هاي آموزشي مطلوب در خصوص ضرورت امنيت اجتماعي در جامعه و حتي آموزش چگونگي حفاظت از مال، جان و ناموس خود، زمينة مساعدي را براي ايـن همكاري و مشاركت مردمي به وجود مي¬آورد. رسانه ملی به عبارتي، يك ميدان عمومي جديد براي گفـت¬وگـوي ميـان انسـان¬هـا تلقي مي¬شود كه از طريق آن همه مي¬توانند با هم تماس بگيرنـد و ارتبـاط برقـرار كنند. بر اثر همين ارتباط و نزديكي انسان¬ها، تفاهم ايجاد مي¬شود و تقابل خصمانه و خشونت (يا همان نبودن امنيت عمومي) از ميان مي¬رود. (ساروخاني،1381).
در این پژوهش، از مطالعه کتابخانه‌ای به¬منظور مطالعه و بررسی کلیه مباحث نظری پیرامون شایعه و رسانه ملی و روش پیمایشی به¬منظور انجام مطالعات میدانی و بررسی میزان باورپذیری پدیده شایعه در پیام رسان¬های موبایلی با تأکید بر نقش رسانه ملی در میان مردم شهرستان اهواز استفاده شده است. در پژوهش پیش¬رو، منظور از رسانه ملی، سیمای جمهوری اسلامی ایران است.
چارچوب نظری پژوهش
بخش بزرگی از محاورات عادی در جامعه را شایعه پراکنی تشکیل می¬دهد. در گپ¬های روزمره با دوستان، شایعات و غیبت¬های فراوانی را پخش می¬کنیم و می¬شنویم. اینها زمانی بی¬اساس و گاهی مبتنی بر واقعیت¬اند. شایعات بی¬محتوا معمولاً مطالب تأیید نشده¬ای هستند که هدفی جز پر کردن وقت، در صحبت با دوستان ندارند. وقتی موضوع شنیده شده را به دوستان منتقل می¬کنیم، ممکن است منظوری بیش از آنچه که در یک «صبح به خیر! روز خوبی است، این¬طور نیست؟» نهفته است، نداشته باشیم. اما برخوردهای اجتماعی که موضوع خاصی را به جز احساسات مبهم و دوستانه نسبت به طرف محاوره مطرح نمی¬کند تنها یکی از اشکال شایعه است.
اگرچه شایعه پراکنی همیشه یک مسأله اجتماعی و روانی با ابعادی گسترده است، همین ابعاد در زمان بحران حالتی به مراتب حادتر به خود می¬گیرند. در هر برهه از زمان که اجتماع با مشکل و فشار روبرو شود، گزارش¬های نادرست، حالتی زهرآگین پیدا می¬کنند. در زمان جنگ، شایعات، با انتشار هشدارهای نابه¬جا و تشکیل امیدهای واهی، روحیه مردم را تضعیف می¬کنند و امنیت ملی را به خطر می¬اندازند (آل پورت و پستمن 1374: 8).
شايعه انتقال پيام و خبر از طريق شفاهي است بي¬آنكه منبع آن شناخته شود. بنابراين، خبري است از هر جهت غيردقيق، ناموفق و ناقص. شايعه يعني توجه جامعه يا گروه به مسئله¬اي خاص. در جريان تبادل نظر مكرر، افراد گروه سعي مي¬كنند كه پاسخ معما را با كنار يكديگر قرار دادن قطعه¬هايي از اطلاعات كه از اينجا و آنجا گردآوري كرده¬اند، كشف كنند. هرچه مقدار اطلاعات كمتر باشد، نقش ذهن ناخودآگاه گروه در تفسير واقعه بيشتر مي¬شود و هرچه مقدار اطلاعات بيشتر مي¬شود، تفسير آنان به حقيقت نزديكتر مي¬گردد. شايعات، حادثه يا حقيقتي نگران-كننده است. شايعه گفتمان‌هایی است غیررسمی و نامعتبر، که در چند مرحله در چارچوب نظام ارتباطی ساخته می¬شود و به این دلیل اطلاعات در هر مرحله دست به دست شده است، بیشتر اوقات تحریفاتی در آنها صورت می‌گیرد (گلوریا ، 2015).
به¬طور کلی، شایعه یک پیام تأیید نشده است که از یک فرد به فرد دیگر به¬صورت تعاملات رودررو منتقل شده و بیشتر در مورد یک شی، شخص یا موقعیت است تا یک نظر یا تئوری. بنابراین، پدیده¬هایی مثل غیبت، خبرهای نادرست و سخن¬چینی را شامل می¬شود (بوکنر 1965). شايعات حدس و گمان¬هايي هستند كه براي از بين بردن فاصله¬ها يا تناقضات در دانش بكار مي¬روند، اين وظيفه آن را از غيبت كه اصولأ ابزاري براي سرگرمي و انتقال عادات است متفاوت مي¬سازد (وادینگتن و فلچر 2005). پايه واساس شايعه بر اساس نبود مدارك و شواهد است بدون توجه به موضوع، در حالي¬كه غيبت موضوع را مشخص مي¬كند اما واقعيات آن را ناديده مي¬گيرد و در مورد اعمال اخلاقي افراد مي¬باشد (نون و دلبریج ، 1993).
همچنین بايد به اين نكته توجه كرد شايعه نوعي نظر، عقيده يا باور است كه داراي سه وجه عمده مي¬باشد: نخست، آنكه از يك شخص به شخص ديگر و از طريق ارتباط غيررسمي به وسيله كلمات و دهان به دهان منتقل مي¬شود. دوم، آنكه منشاء شايعه را نمي¬توان به راحتي و سادگي مشخص ساخت. سوم، آنكه وقتي شايعه پخش شد ديگر نمي¬توان جلوي حركت آن را گرفت و آن را كنترل كرد (حسني مقدم 1379).
جامعه شناسان معتقدند كه داستان¬هاي دروغين و شايعات در حقيقت نسخه¬هاي تحريف شده¬اي از روايات و داستان¬هاي حقـيقي هستند كه بعضي از آنها از روي قصد و غرض ساخته و پرداخته و نوشته و منتشر مي¬شوند، بعضي از شايعـات به مرور زمان شـكل گرفته و از چيز كوچكي شروع و در اثر واكنش¬ها و دست به دست شدن¬ها و سينه به سينه رفتن به موضوعات خاص تبديـل مي¬گردند كه نهايتاً سر از روزنامه-ها، اينترنت، محافل، كنفرانس¬ها و راديو و تلويزيون در مي¬آورند. با توجـه به اينكه خيلي از ناقلان شايعه دلشان نمي¬خواهد كه شايعه پراكني كنند اما ناخودآگاه در اثر بحران¬ها و تحولات جامعه دست به اين كار مي¬زنند. معمولاً طرح شايعات از دو حال خارج نيست، يا بر مبناي تخيل، دروغ و تهمت شكل مي¬گيرد يا در پي وقوع يـك اتفاق و رويداد منتشر مي¬شود، كه پذيرش آن بستگي به وضعيت افكار عمومي جامعه مخاطب و زمان انتشارآن دارد.
می¬توان شايعه¬پردازي را کار و تلاش فردي و جمعي براي حضور در دايره توجهات افكار عمومي دانست (لی و همکارن، 2015). غير از زمان انتشار خبر و وضعيت مخاطبان، فرهنگ مردم نيز در پذيرش و باورپذیری شايعات مثمرثمر هستند (پامیلا ، 2015) و همچنين حس تجسس و كنجكاوي مردم به خبر و اطلاعات (مارینو ، 2007) را نيز می¬توان از عوامل گسترش شايعات عنوان كرد.
توجه و اندیشیدن پیرامون جریان یا فرایند ساخته و پرداخته شدن یک شایعه یا خبر جعلی و زمینه و نحوه انتشار شایعه می¬تواند ما را در ارزیابی سریع و صحیح شنیده¬ها و تشخیص هرچه بهتر حقایق یاری دهد (حسنی مقدم، 1379).


تصویر1- فرایند انتشار شایعه
تولید یا شایعه¬سازی؛ همیشه هر شایعه یا خبر ساختگی از یک منبع و سرچشمه اصلی ساخته و پرداخته و تولید می¬شود.
ایجاد حساسیت در افراد مختلف؛ به محض رها شدن یک شایعه به تدریج افراد با توجه به ویژگی¬های شخصیتی و خصیصه¬های شناختی و تجارب حیاتی خود در مقابل شایعه حساسیت نشان داده و بعضاً با علاقه، کنجکاوی و جست¬وجوگری آمادگی روانی لازم را برای دریافت و انتقال بخشی یا تمامی شایعه و خبرساختگی پیدا می¬کنند.
ارزیابی؛ معمولاً زمانی که افراد مختلف برای نخستین بار با شایعه مواجه می¬شوند با توجه به ویژگی¬های شخصیتی و اعتبار فردی و اجتماعی راوی و ناقل شایعه به¬طور محسوس و نامحسوس با ملاک¬ها و معیارهایی که به آن معتقد هستند خبر دریافتی را مورد ارزیابی قرار می¬دهند.
اشاعه؛ طبیعی¬ترین روش یک خبر ساختگی و شایعه، تکرار آن است. هرقدر شایعه¬ای را خواسته و ناخواسته و با هر نیت و انگیزه¬ای ولو همراه با موضع ناباوری خود، تکرار کنیم، اشاعه بیشتر پیدا می¬کند.
مفهوم اعتماد مخاطبان به رسانه¬های خبری از مفاهیمی است که در دنیا مورد توجه پژوهشگران علوم ارتباطات بوده است. هرچند در کشورمان از جنبه¬های مختلف در مورد رسانه¬های جمعی تحقیقاتی انجام شده است اما این موضوع خاص کمتر مورد توجه قرار گرفته است (بدیعی و عباس زاده، 1374). فردیناند تونیس جامعه¬شناس آلمانی در اثر معروف خود «اجتماع و جامعه» که در سال 1935 منتشر شد افکار عمومی را مظهر اخلاقیات جامعه و در سطحی عالی¬تر از دولت می¬بیند و پا را از این دایره هم فراتر گذاشته و نقش افکار عمومی را در کنترل اجتماعی به اندازه نقش مذهب در زمان¬های قدیم می¬داند (دادگران، 1384).
از این¬رو ارزیابی میزان اعتماد مردم به رسانه¬ها با توجه به نقش تأثیرگذار رسانه¬ها در شکل¬دهی و هدایت افکار عمومی همواره مورد توجه مدیران سیاسی و فرهنگی جامعه بوده است. چنان که یورگن هابرماس معتقد است سرمایه¬داری از رهگذر تجدد و توسعه با استفاده از وسایل ارتباط جمعی به دستکاری افکار عمومی می¬پردازد و این یعنی تحمیل نیازهای اجتماعی (شکرخواه، 1374). اعتمادسازی یکی از کار ویژه¬های مهم رسانه در جهت تقویت موثر بر بحران می باشد به¬ویژه در این امر در شرایط بحرانی از سوی دستگاه¬های رسانه¬ای رقیب در دستور کار قرار می¬گیرد (عیوضی، 1388). رسانه ملی در دنياي كنوني در عين تنوع بسيار پيچيده¬اند و بسان يـك شمشـير دو لبه هستند كه هم مي¬توانند كاركرد مثبت داشته باشـند و هـم كـاركرد منفـي (مصلحتي، 1385).
برخی معتقدند شایعه تنها یک امر مذموم نیست بلکه در برخی مواقع کارکرد دارد و از واقعیاتی دم می‌زند که صراحتاً گفته نمی‌شود. رسانه‌ ملی در بسیاری مواقع به دلیل مصلحت نسبی از بیان برخی واقعیات خودداری می‌کنند که در این مواقع شایعه کارکرد پیدا می‌کند. اما در این مواقع نیز جست¬وجو برای دریافت منبع و فرستنده پیام ضروری به نظر می‌رسد (آل‌پورت و پستمن، 1374).
مؤسسه افکارسنجی روپر از سال 1959 نظر سنجی¬های متعددی را پیرامون اعتبار رسانه¬های مختلف در دستور کار خود قرار داده است. توجه این مؤسسه بیشتر به مقایسه اعتماد مردم نسبت به سه رسانه رادیو تلویزیون و روزنامه¬ها بوده است. نتیجه پژوهش روپر (1961) در امریکا نشان می¬دهد اعتماد مردم به تلویزیون بیشتر از سایر رسانه¬هاست (روپر، 1985). اوسلنر در پژوهش خود (1998 - 1995) با عنوان «سرمایه اجتماعی، تلویزیون و جهان زشت، اعتماد خوش¬بینی و مشارکت مدنی» رابطه میان تماشای تلویزیون و میزان اعتماد اجتماعی را تأیید نمی¬کند (اوسلنر، 1998).
در پژوهش دیگری که داون وی شه (1998 - 1995) با عنوان «بررسی رابطه بین تماشای تلویزیون با میزان تعهد مدنی و اعتماد میان فردی» انجام گرفته است محقق رابطه رسانه¬های جمعی با اعتماد اجتماعی را یک رابطه چند وجهی می¬داند؛ به اینگونه که میان تفاوت میان نوع رسانه (تلویزیون یا روزنامه یا ...) و نوع استفاده از آن (خبری یا سرگرمی) با اعتماد رابطه وجود دارد (وی شه، 1998) .
«تأثیر رسانه¬ها بر اعتماد اجتماعی و سیاسی» توسط پاتریشیا موی (2000-1996) مورد سنجش قرار گرفته است. این پژوهش نشان می-دهد میان میزان بهره¬مندی از رسانه جمعی با میزان اعتماد اجتماعی رابطه مستقیم وجود دارد (موی، 2000).
برسلون در سال 2009 پژوهشی با عنوان «شبکه¬های اجتماعی برای تغییرات اجتماعی» در کشور امریکا انجام داد. وی که پژوهش خود را با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام داده بود هدف اصلی پژوهش خود را، بررسی شیوه¬هایی که مردم امریکا از طریق شبکه¬های اجتماعی فیس-بوک و یوتیوب به مفهوم¬سازی در خصوص بحران¬ها می¬پردازند، ذکر کرده است. نتایج این پژوهش نشان داد که رسانه¬های اجتماعی چون ورای مرزهای جغرافیایی عمل می¬کنند و توانایی خلق فضایی عمومی در گستره جهانی را دارند، از مهم¬ترین عوامل اجتماعی¬اند (چریستوفید و همکاران 2009، 341).
پدرو و همکاران (2013) مطالعه¬ای باعنوان پخش شایعات بی¬اساس در شبکه¬های اجتماعی انجام دادند. آنها یک مدل ساده پخش اطلاعات در شبکه¬های اجتماعی را بررسی کردند که در این مطالعه 2 کمیت معرفی شد؛ فاکتور نشر که درواقع میانگین تابع ماکزیمم نقاط به-دست آمده بوده و کمیت دیگر زمان مورد نیاز برای پخش اطلاعات است. در این مطالعه وقتی اطلاعات به نقطه خاصی می¬رسد که در آن نقطه هر دو کمیت قابل اندازه¬گیری هستند، این مدل به عنوان مدلی برای پخش شایعه بکار گرفته می¬شود.
رسانه ملی با عملکرد مطلوب در کاهش و کنترل شایعات نقش بسزایی دارد. تلویزیون در ایران به علت فراگیر و همه پسند بودن، دارای ظرفیت بالایی در اطلاع¬رسانی مطلوب و مؤثر و در نهایت کاهش شایعات است. در عصر ارتباطات و اطلاعات و با گسترش فناوری¬های نوین و رسانه¬های اجتماعی مجازی، اعتماد به رسانه ملی، فاکتور و مؤلفه بسیار مهمی در پذیرش و تمایل مخاطبان در استفاده از تلویزیون است. سرعت انتقال اخبار و اطلاعات در رسانه¬های اجتماعی مجازی و پیام رسان¬های موبایلی به قدری بالاست که تلویزیون باید برای رقابت با آن ناگزیر سرعت انتقال اخبار خود را تا حدی بالا ببرد که مخاطب در مقایسه با سرعت پیام رسان¬های موبایلی، بتواند تصمیم بگیرد که از اخبار تلویزیون نیز بهره¬مند شود. بی¬طرفی یکی دیگر از مؤلفه¬ها و شاخص¬های مهمی است که زمینه¬ساز اعتماد به رسانه ملی است. نداشتن سوگیری و جهت¬گیری در اخبار و داده¬ها و بی¬طرفی مطلق در جریان انتقال اخبار می¬تواند اعتماد مورد نیاز مخاطبان را در دریافت اخباراز رسانه ملی فراهم سازد. از سوی دیگراستفاده از منابع و مراجع موثق و قابل اعتماد می¬تواند رسانه ملی را در رتبه¬ای ممتاز نسبت به پیام رسان¬های موبایلی قرار دهد. چراکه یکی از نقاط ضعف دائمی و همیشگی پیام رسان¬های موبایلی، فقدان منبع معتبر و موثق در ارائه اخبار است. از سوی دیگر به نظر می-رسد آنچه که پیام رسان¬های موبایلی را بر رسانه ملی (تلویزیون) ارجح می¬کند، عدم سانسور در ارائه اخبار و اطلاعات است. مخاطب دراستفاده از پیام رسان¬های موبایلی معمولاً این اطمینان را دارد که اخبار اغلب، بدون سانسور در اختیارش قرار می¬گیرد. بنابراین، رسانه ملی برای جلب اعتماد مخاطبان نباید این مهم را از نظر دور بدارد. به روز بودن و تازگی مطالب، صحت اخبار و کامل و جامع بودن نیز از مهم¬ترین جنبه¬های خبر هستند که به نظر می¬رسد در جلب اعتماد مخاطبان به رسانة ملی تأثیر بسزایی دارند. پیام رسان¬های موبایلی در این مورد بسیار به روز و تازه عمل می¬کنند و معمولاً در ارائه اخبار و اطلاعات به مخاطبان پیشتاز هستند. اما رسانه ملی در ارائه اطلاعات کامل، جامع، صحیح و درست می¬تواند مزیت رقابتی با پیام رسان¬های موبایلی داشته باشد.
هر اندازه که رسانه ملی در ارائه اخبار و اطلاعات، با سرعت، کمیت و کیفیت بیشتری عمل کند. گرایش به دریافت اخبار و اطلاعات از پیام رسانه¬های موبایلی و به تبع آن دامن زدن به شایعات کمتر خواهد شد. از طرف دیگر، عملکرد نامطلوب رسانه ملی و عدم توجه به نیازهای خبری مخاطبان، سرعت و کمیت اخبار درخواستی، گرایش مخاطبان به استفاده از پیام رسان¬های موبایلی و به تبع آن خواسته و ناخواسته دامن زدن به شایعات و باورپذیری آنان به شایعه در فضای مجازی بیشتر می¬شود. از این¬رو نوشتار پیش¬رو، به بررسی میزان باورپذیری پدیده «شایعه» در پیام رسان¬های موبایلی بین مردم شهرستان اهواز با تأکید بر نقش «رسانة ملی» پرداخته است.

روش تحقیق
روش این پژوهش، پیمایشی است که از مصاحبه حضوری با استفاده از ابزار پرسشنامه برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است.
متغيرهاي مورد بررسي در قالب یک مدل مفهومی نشان داده شده است.












مدل مفهومی تحقیق

جامعه آماری این پژوهش، کلیه افراد 15 تا 60 سال ساکن شهر اهواز می¬باشد. دلیل انتخاب این افراد، به این دلیل است که در بسیاری فرهنگ¬ها و کشورها افراد زیر 15 سال اجازه استفاده از موبایل و شبکه¬های مجازی را ندارند. بر اساس آمارنامه کلان¬شهر اهواز در سال 1390، جمعیت بالای 15 سال در مناطق 8گانه شهر اهواز، 728955 نفر بوده است. به¬منظور برآورد حجم نمونه از روش کوکران استفاده شده که براین اساس حجم نمونه 384 نفرمی باشد و برای رسیدن به سطح اطمینان بالاتر پژوهشگر حجم نمونه را به 400 نفر افزایش داده است.
یافته¬های پژوهش
1-4 - آزمون¬های آماری
فرضیه 1: اعتماد به رسانه ملی با کاهش شایعه پذیری در پیام رسان¬های موبایلی رابطه معنی¬دار دارد.
با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر اعتماد به رسانه ملی و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسان¬های موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان اعتماد به رسانه و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسان¬های موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (283/0; pearson correlation=000/0> p-value).
فرضیه 2: گرایش به باور پذیری پدیده شایعه ¬_ ترس در پیام رسان¬های موبایلی با افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسان¬های موبایلی رابطه معنی-داری دارد.
با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر گرایش به باورپذیری پدیده شایعه - ترس و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسان¬های موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان گرایش به باورپذیری پدیده شایعه - ترس و افزایش شایعه-پذیری در پیام رسان¬های موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (555/0; pearson correlation=000/0> p-value).
فرضیه 3: گرایش به باور پذیری پدیده شایعه – بدبینی در پیام رسان¬های موبایلی با افزایش شایعه پذیری در پیام رسان های موبایلی رابطه معنی¬داری دارد.
با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر گرایش به باورپذیری پدیده شایعه- بدبینی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان گرایش به باورپذیری پدیده شایعه-بدبینی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (852/0; pearson correlation=000/0> p-value).
فرضیه 4: گرایش به باور پذیری پدیده شایعه – تفرقه افکن در پیام رسانهای موبایلی با افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی رابطه معنی¬داری دارد.
با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر گرایش به باورپذیری پدیده شایعه - تفرقه افکن و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان گرایش به باورپذیری پدیده شایعه - تفرقه افکن و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (816/0; pearson correlation=000/0> p-value).
فرضیه 5: گرایش به باور پذیری پدیده شایعه – اقتصادی در پیام رسانهای موبایلی با افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی رابطه معنی¬داری دارد.
با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر گرایش به باورپذیری پدیده شایعه - اقتصادی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان گرایش به باورپذیری پدیده شایعه - اقتصادی و افزایش شایعه-پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (694/0; pearson correlation=000/0> p-value).
فرضیه 6: گرایش به باور پذیری پدیده شایعه – فریب در پیام رسانهای موبایلی با افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی رابطه معنی-داری دارد.
با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر گرایش به باورپذیری پدیده شایعه- فریب و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان گرایش به باورپذیری پدیده شایعه-فریب و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (683/0; pearson correlation=000/0> p-value).
فرضیه 7: گرایش به باور پذیری پدیده شایعه – ناموسی در پیام رسانهای موبایلی با افزایش شایعه پذیری در پیام رسانهای موبایلی رابطه معنی-داری دارد.
با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر گرایش به باورپذیری پدیده شایعه- ناموسی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان گرایش به باورپذیری پدیده شایعه-ناموسی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (658/0; pearson correlation=000/0> p-value).
فرضیه اصلی: بین میزان اعتماد به رسانه ملی و گرایش به شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی رابطه معناداری وجود دارد.
در پرسشنامه طراحی شده سوال مربوط به متغیر میزان اعتماد به رسانه ملی به طور مستقیم و به بدین صورت از پاسخ¬دهندگان مورد پرسش قرار گرفته است؛ «شما چقدر مطالب ارائه شده از طریق رسانه ملی را قابل اعتماد می¬دانید؟» که پاسخ افراد به این سوال بر اساس طیف 5 گزینه¬ای شامل گزینه¬های «اصلا، خیلی کم، کم، زیاد، خیلی زیاد» در نظر گرفته شده است. جهت انجام این فرضیه از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شده است. با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همیبستگی بین دو متغیر اعتماد به رسانه ملی و گرایش به شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، لذا فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان اعتماد به رسانه ملی و گرایش به شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (259/0; pearson correlation=000/0> p-value).
برای انجام فرضیه¬های 8 تا 15 به دو روش عمل شده است. ابتدا برای سؤالاتی که مرتبط با گویه¬های مختلف رسانه ملی موجود در فرضیه¬های 8 تا 15 در نظر گرفته شده است که این سؤالات به ترتیب برای فرضیه¬های 8 تا 15، شامل سؤالات 2، 4، 6، 8، 10، 12، 14 و 16 در جدول توزیع فراوانی پاسخ¬های افراد به پرسش¬های اهداف مرتبط با رسانه ملی می¬باشد. همچنین متغیر مربوط به شایعه¬پذیری در کلیه فرضیه¬ها، از میانگین سؤالات مرتبط با گویه¬های شایعه- ترس، شایعه- بدبینی، شایعه- تفرقه افکن، شایعه اقتصادی، شایعه- فریب و شایعه ناموسی به دست آمده است. جهت انجام فرضیه¬ها که یافتن رابطه بین دو متغیر مربوط به رسانه و شایعه¬پذیری می¬باشد، از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شده است.
روش دوم، سؤالات مربوط به هر کدام از فرضیه¬های 8 تا 15 تنها با یک سوال از پاسخ¬ دهندگان پرسش شده است. که این سؤالات در جدول توزیع فراوانی پاسخ¬های افراد به پرسش¬های اهداف مرتبط با رسانه ملی به ترتیب برای فرضیه¬ها شامل سؤالات؛ 1 برای فرضیه 8، 3 برای فرضیه 9، 5 برای فرضیه 10، 7 برای فرضیه 11، 9 برای فرضیه 12، 11 برای فرضیه 13، 13 برای فرضیه 14 و 15 برای فرضیه 15 می¬باشد. در این حالت جهت انجام فرضیه¬ها، از آزمون کای¬دو و آزمون t تک نمونه¬ای با در نظر گرفتن مقدار ثابت μ=3 که در واقع میانگین پاسخ به طیف در نظر گرفته شده برای سؤالات است، استفاده شده است. در این روش جهت انجام کای¬دو فرض صفر یکنواختی توزیع در حالت¬های مختلف پاسخ به سؤالات در نظر گرفته شده است. با توجه به اینکه پاسخ به سؤالات بر اساس طیف پنج گزینه¬ای از اصلا تا خیلی زیاد می¬باشد. لذا فرض صفر و مقابل آن به صورت زیر تعریف می¬شود؛
{█(H_0:p_1=p_2=p_3=p_4=p_5@H_1:other )┤
که به عنوان مثال برای فرضیه 8؛
p_1 : احتمال رخداد حالتی که افراد پاسخ اصلا را به سوال 1 داده¬اند. یعنی حالتی که افراد معتقدند سرعت در انتقال خبر هیچ تأثیری در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی ندارد.
p_2 : احتمال رخداد حالتی که افراد پاسخ خیلی کم را به سوال 1 داده¬اند. یعنی حالتی که افراد معتقدند سرعت در انتقال خبر تأثیری خیلی کم در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی دارد.
p_3 : احتمال رخداد حالتی که افراد پاسخ کم را به سوال 1 داده¬اند. یعنی حالتی که افراد معتقدند سرعت در انتقال خبر تأثیری کم در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی دارد.
p_4 : احتمال رخداد حالتی که افراد پاسخ زیاد را به سوال 1 داده¬اند. یعنی حالتی که افراد معتقدند سرعت در انتقال خبر تأثیر زیادی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی دارد.
p_5 : احتمال رخداد حالتی که افراد پاسخ خیلی زیاد را به سوال 1 داده¬اند. یعنی حالتی که افراد معتقدند سرعت در انتقال خبر تأثیری خیلی زیاد در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی دارد.

فرضیه 8: سرعت در انتقال خبر رسانه ملی به مردم در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تاثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر سرعت در انتقال خبر از رسانه ملی و کاهش شایعه پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان سرعت در انتقال خبر از رسانه ملی و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (299/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=159.260 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال مربوط به تاثیر سرعت انتقال خبر از رسانه در کاهش شایعه¬پذیری، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه بدانیم سرعت در انتقال خبر تا چه اندازه در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تاثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می¬کنید.
اگر فرضیه آزمون به ضورت {█(H_0:μ≤3@H_1:μ>3)┤ تعریف شود، با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده می¬توان دریافت فرض صفر رد شده و بنابراین، ادعای اینکه سرعت در انتقال خبر در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر زیادی ندارد رد می¬شود و لذا فرض مورد ادعای ما یعنی کاهش شایعه¬پذیری در صورت افزایش سرعت انتقال خبر از رسانه ملی مورد تأیید قرار می¬گیرد.
جدول شماره 1- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 8
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
سرعت در انتقال خبر 6.851 399 .000 .408 .29 .52

فرضیه 9: بی¬طرفی رسانه ملی در انتقال اخبار و مطالب در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر بی¬طرفی رسانه ملی در انتقال خبر و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان بی¬طرفی رسانه ملی در انتقال خبر و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (298/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=141.710 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال مربوط به تأثیر بی¬طرفی رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه بدانیم بی¬طرفی رسانه ملی در انتقال خبر تا چه اندازه در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می¬کنید.
با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده می¬توان دریافت فرض صفر رد شده و بنابراین ادعای اینکه بی¬طرفی رسانه ملی در انتقال خبر در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر زیادی ندارد رد می¬شود و لذا فرض مورد ادعای ما یعنی کاهش شایعه¬پذیری در صورت بی-طرفی رسانه ملی در انتقال خبر مورد تأیید قرار می¬گیرد.
جدول شماره 2- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 9
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
بی¬طرفی رسانه ملی در انتقال خبر 9.068 399 .000 .543 .42 .66

فرضیه 10: استفاده از منابع موثق در بیان مطالب و اخبار از رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر استفاده از منابع موثق در بیان مطالب و اخبار از رسانه ملی و کاهش شایعه پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان استفاده از منابع موثق در بیان مطالب و اخبار از رسانه ملی و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (345/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=201.875 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال مربوط به تأثیر استفاده از منابع موثق در رسانه ملی بر کاهش شایعه¬پذیری پیام رسانهای موبایلی، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه بدانیم استفاده از منابع موثق در بیان مطالب و اخبار از رسانه ملی تا چه اندازه در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می¬کنید.
با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده می¬توان دریافت فرض صفر رد شده و بنابراین، ادعای اینکه استفاده از منابع موثق در بیان مطالب و اخبار از رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر زیادی ندارد رد می¬شود و بنابراین، فرض مورد ادعای ما یعنی کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی در صورت استفاده از منابع موثق در بیان مطالب و اخبار از رسانه ملی مورد تأیید قرار می¬گیرد.
جدول شماره 3- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 10
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
استفاده از منابع موثق در انتقال خبر و مطالب 9.103 399 .000 .523 .41 0.64


فرضیه 11: وابستگی رسانه ملی به نظام سیاسی حاکم در افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر وابستگی رسانه ملی به نظام سیاسی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان وابستگی رسانه ملی به نظام سیاسی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (446/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=201.875 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال تأثیر وابستگی رسانه به نظام سیاسی در افزایش شایعه¬پذیری، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه بدانیم وابستگی رسانه ملی به نظام سیاسی تا چه اندازه در افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می¬کنید.
با توجه به فرض مورد ادعا در صورت سوال، فرضیه آزمون به صورت {█(H_0:μ≥3@H_1:μ<3)┤ تعریف می¬شود. با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده نمی¬توان فرض صفر را رد کرد و بنابراین ادعای اینکه وابستگی رسانه ملی به نظام سیاسی در افزایش شایعه-پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر زیادی دارد رد نمی¬شود.
جدول شماره 4- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 11
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
وابستگی رسانه ملی به نظام سیاسی 0.700 399 .484 .042 .08- 0.16


فرضیه 12: سانسور در رسانه ملی در افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیرسانسور در رسانه ملی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان سانسور در رسانه ملی و افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (400/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=154.445 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال مربوط به افزایش شایعه پذیری در پیام رسانهای موبایلی با وجود سانسور در رسانه ملی، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه بدانیم سانسور در رسانه ملی تا چه اندازه در افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می¬کنید.
با توجه به فرض مورد ادعا در صورت سوال، فرضیه آزمون به صورت {█(H_0:μ≥3@H_1:μ<3)┤ تعریف می¬شود. با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده فرض صفر رد شده و بنابراین، ادعای اینکه سانسور در رسانه ملی سبب افزایش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی می¬شود، رد شده است.

جدول شماره 5- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 12
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
سانسور در رسانه ملی 4.459 399 .000 .243 .13 0.35


فرضیه 13: به روز بودن و تازگی مطالب و اخبار ارائه شده در رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر به روز بودن و تازگی مطالب و اخبار در رسانه ملی و کاهش شایعه پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان به روز بودن و تازگی مطالب و اخبار در رسانه ملی و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (259/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=213.800 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال مربوط به تأثیر به روز بودن و کامل بودن مطالب در رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه روز بودن و کامل بودن مطالب در رسانه ملی تا چه اندازه در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می-کنید.
با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده می¬توان دریافت فرض صفر رد شده و بنابراین ادعای اینکه روز بودن و کامل بودن مطالب در رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر زیادی ندارد رد می¬شود و لذا فرض مورد ادعای ما یعنی کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی در صورت به روز بودن و کامل بودن مطالب و اخبار در رسانه ملی مورد تأیید قرار می¬گیرد.
جدول شماره 6- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 13
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
به روز بودن و کامل بودن مطالب در رسانه ملی 11.103 399 .000 .650 .53 0.77


فرضیه 14: جامع بودن و کامل بودن مطالب و اخبار رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر جامع بودن و کامل بودن مطالب و اخبار در رسانه ملی و کاهش شایعه پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان جامع بودن و کامل بودن مطالب و اخبار در رسانه ملی و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (320/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=217.535 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال مربوط به تأثیر کامل بودن مطالب در رسانه ملی بر کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه بدانیم کامل بودن مطالب در رسانه ملی تا چه اندازه در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می¬کنید.
با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده می¬توان دریافت فرض صفر رد شده و بنابراین ادعای اینکه کامل بودن مطالب در رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر زیادی ندارد رد می¬شود و لذا فرض مورد ادعای ما یعنی کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی در صورت کامل بودن مطالب و اخبار از رسانه ملی مورد تأیید قرار می¬گیرد.
جدول شماره 7- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 14
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
کامل بودن و جامع بودن مطالب در رسانه ملی 10.512 399 .000 .590 .48 0.70


فرضیه 15: صحت اخبار و مطالب ارائه شده در رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر معنی¬داری دارد.
روش اول: با توجه به اینکه سطح معنی¬داری آزمون همبستگی بین دو متغیر صحت اخبار و مطالب ارائه شده در رسانه ملی و کاهش شایعه-پذیری در پیام رسانهای موبایلی، کمتر از 05/0 است، فرض صفر (عدم وجود همبستگی میان صحت اخبار و مطالب ارائه شده در رسانه ملی و کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی) رد می¬شود و در نتیجه بین دو متغیر رابطه معنی¬داری وجود دارد (188/0; pearson correlation=000/0> p-value).
روش دوم: با توجه این که سطح معنی¬داری در آزمون کای¬دو کمتر از 05/0 است، فرض صفر (یکنواختی توزیع) رد می¬شود (χ_8^2=189.275 ,p-value<0.000 ). در نتیجه می¬توان دریافت پاسخ افراد برای طیف¬های مختلف سوال مربوط به صحت اخبار و مطالب در رسانه ملی بر کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی، یکسان نبوده و تفاوت معنی¬دار دارد. حال برای اینکه بدانیم صحت اخبار و مطالب ارائه شده از رسانه ملی تا چه اندازه در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر دارد، از آزمون t تک نمونه¬ای استفاده می¬کنید.
با توجه به سطح معنی¬داری به دست آمده می¬توان دریافت فرض صفر رد شده و بنابراین ادعای اینکه صحت اخبار و مطالب ارائه شده از رسانه ملی در کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی تأثیر زیادی ندارد رد می¬شود و لذا فرض مورد ادعای ما یعنی کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی در صورت کامل بودن مطالب و اخبار از رسانه ملی مورد تأیید قرار می¬گیرد.
جدول شماره 8- نتایج حاصل از آزمون t تک نمونه¬ای برای فرضیه 15
One-Sample Test
Test Value = 3
t df Sig. (2-tailed) Mean Difference 95% Confidence Interval of the Difference
Lower Upper
صحت اخبار و مطالب ازائه شده از رسانه ملی 11.404 399 .000 .632 .52 0.74

برای تعیین عوامل تأثیرگذار بر کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی و تعیین علت و معلولی متغیرها از رگرسیون چندگانه استفاده می‌شود. در جدول 4- 34، متغیرهای مربوط به مدل رگرسیونی گویه¬های تأثیرگذار بر کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی نشان داده شده است. اگر بین متغیرهای مستقل وابستگی خطی وجود داشته باشد گفته می¬شود که چند هم خطی وجود دارد. در صورت وجود همبستگی بالای بین متغیرهای مدل رگرسیونی ممکن است گمراه کننده باشد. جهت بررسی هم¬خطی بین متغیرها می¬توان از آماره Tolerance استفاده کرد. Tolerance یا دامنه تحمل برابر است با؛
tolerance=1-R^2
که R^2 همان ضریب تعیین می¬باشد و مقداری بین صفر تا یک را می¬گیرد. اگر ضریب تعیین معادل یک باشد میزان آماره تحمل صفر شده که این نشان می¬دهد بین متغیرهای مستقل رابطه قوی¬تری وجود دارد. هرچه مقدار پارامتر تحمل به یک نزدیک¬تر باشد نشان¬ می¬دهد احتمال وجود هم¬خطی پایین¬تر است. اگر مقدار پارامتر تحمل در دامنه 4/0 باشد جای نگرانی بوده و اگر در دامنه 1/0 باشد مشکل آفرین است. نتایج جدول زیر نشان می¬دهد که میزان آماره تحمل در بین متغیرها بالاتر از 4/0 بوده و بالاترین آماره تحمل مربوط به متغیر شایعه- ناموسی با متغیر 736/0 می¬باشد. این بدین معناست که حدود 74 درصد از واریانس متغیر شایعه- ناموسی توسط دیگر متغیرهای مستقل تبیین نشده است. اگر میزان آماره تحمل متغیری کمتر یا مساوی 4/0 باشد، باید اقدام به بازنگری این متغیر نمود و یا آن را از تحلیل حفظ و یا اقدام به ترکیب این متغیر با متغیرهایی که دارای ارتباط با آنها است، نمود.
جدول شماره 9- ضرایب برآورد مدل رگرسیونی بین گویه¬های مرتبط با شایعه با باورپذیری پدیده شایعه در پیام رسانهای موبایلی
Coefficientsa
Model Unstandardized Coefficients Standardized Coefficients T Sig. Collinearity Statistics
B Std. Error Beta Tolerance VIF
1 (Constant) 7.527E-016 .000 .000 1.000
شایعه بدبینی .300 .000 .343 188123446.537 .000 .483 2.068
شایعه تفرقه .200 .000 .265 146665007.254 .000 .493 2.027
شایعه ناموسی .200 .000 .312 211357718.933 .000 .736 1.358
شایعه اقتصادی .100 .000 .148 86646351.258 .000 .550 1.819
شایعه فریب .100 .000 .150 91874951.154 .000 .601 1.663
شایعه ترس .100 .000 .146 96266714.261 .000 .694 1.440
Dependent Variable: shaye.paziri.mobile

با توجه به اینکه بین متغیرهای مستقل هم خطی قابل توجهی مشاهده نشده است بنابراین می¬توان گفت مدل رگرسیونی چندگانه به دست آمده، قابل اطمینان است. بنابراین، مدل رگرسیونی را می¬توان به شرح زیر بازنویسی کرد:
گرایش به باورپذیری پدیده شایعه=0.300(بدبینی-شایعه)+0.200(افکن تفرقه-شایعه)+0.200(ناموسی-شایعه)+0.100(اقتصادی-شایعه)+0.100 (فریب-شایعه)+0.100(ترس-شایعه)

همچنین برای تعیین عوامل تأثیرگذار بر باورپذیری پدیده شایعه با در نظر گرفتن گویه¬های مربوط به رسانه ملی و تعیین علت و معلولی متغیرها از رگرسیون چندگانه استفاده می‌شود.
جدول فوق بیانگر تحلیل واریانس رگرسیون برای بررسی قطعیت وجود رابطه خطی بین دو متغیر است. فرضیه¬های آماری آزمون معنی¬داری کل مدل رگرسیون به صورت زیر است:
{█(H_0:ندارد وجود متغیر دو بین خطی رابطه@H_1:دارد وجود متغیر دو بین خطی رابطه)┤
با توجه به اینکه سطح معنی¬دار کمتر از 5 درصد پس فرض صفر رد شده و در نتیجه فرض خطی بودن رابطه دو متغیر پذیرفته می¬شود.
جدول شماره 10- تحلیل واریانس رگرسیون برای بررسی قطعیت وجود رابطه خطی
ANOVAa
Model Sum of Squares df Mean Square F Sig.
1 Regression 94.630 8 11.829 38.081 .000b
Residual 121.454 391 .311
Total 216.084 399
a. Dependent Variable: meanshayea
b. Predictors: (Constant), meansehat, meansansor, meansorat, meanbitarafi, meanvabastegi, meanberooz, meanmanabe, meanjame
متغیرهای مربوط به مدل رگرسیونی گویه¬های تأثیرگذار مرتبط با رسانه ملی بر کاهش شایعه¬پذیری در پیام رسانهای موبایلی نشان داده شده است.

جدول شماره 11- ضرایب برآورد مدل رگرسیونی بین گویه¬های مرتبط با رسانه با باورپذیری پدیده شایعه در پیام رسانهای موبایلی
Coefficientsa
Model Unstandardized Coefficients Standardized Coefficients t Sig. Collinearity Statistics
B Std. Error Beta Tolerance VIF
1 (Constant) .857 .149 5.734 .000
سرعت در انتقال خبر .286 .063 .245 4.511 .000 .486 2.057
بی طرفی رسانه .166 .041 .215 4.057 .000 .513 1.949
منابع موثق -.002 .045 -.003 -.049 .961 .468 2.138
وابستگی رسانه به نظام .117 .041 .149 2.862 .004 .527 1.896
سانسور .168 .040 .215 4.218 .000 .553 1.809
به روز بودن -.039 .049 -.049 -.797 .426 .383 2.610
جامع بودن .069 .051 .084 1.342 .180 .370 2.700
صحت اخبار .021 .045 .025 .473 .636 .498 2.010
a. Dependent Variable: meanshayea
همان¬طور که مشاهده می‌شود متغیر سرعت در انتقال خبر، وابستگی رسانه ملی به نظام سیاسی حاکم، سانسور در رسانه ملی بر گرایش به باورپذیری شایعه در پیام رسانهای موبایلی مؤثر است.
بنابراین، با توجه به یافته های جدول فوق، مدل رگرسیون زیر سهم متغیرهای معنی¬دار در گرایش به شایعه¬پذیری پیام رسانهای موبایلی را نشان می‌دهد.
گرایش به باورپذیری پدیده شایعه
=0.286(خبر انتقال در سرعت)+0.166(ملی رسانه بی¬طرفی)+0.117(سیاسی نظام ملی رسانه وابستگی)+0.168(ملی رسانه در سانسور)
نتیجه¬گیری
انسان¬ها امروزه در معرض نهادهای رسانه¬ای متولد می¬شوند، می¬اندیشند، دنیا را در این رهگذر می¬شناسند و رفتارهای خود را بر اساس الگوهای برگرفته از کتاب، مجله، فیلم، شبکه¬های تلویزیونی ماهواره¬ای، اینترنت و... سامان می¬دهند. میزان قدرت رسانه¬ها در زمینه تأثیرگذاری بر افکار، اندیشه¬ها و رفتار مخاطبان، تا حد بسیار زیادی به میزان اعتماد مخاطبان به رسانه بستگی دارد. اعتماد یکی از ابعاد بسیار مهم زندگی بشری را تشکیل می¬دهد، به¬طوری که بشر امروزی بدون اعتماد تا حد زیادی قادر به ادامه حیات اجتماعی نیست. در عرصه رسانه¬ها نیز می¬توان گفت در شرایطی که افراد به تلویزیون اعتماد نداشته باشند، گرایش آنان به سوی رسانه¬های بیگانه از قبیل شبکه¬های تلویزیونی ماهواره¬ای افزایش پیدا می-کند.
اطلاعات دریافتی از رسانه¬های جمعی، ما را در ارزیابی شرایط موجود، تصمیم¬گیری و ارضای حس کنجکاوی یاری می¬کند. همین امر، یکی از علل اصلی تحرک روانی یا به قول فیسک، تحرک ذهنی می¬شود. حاصل این تحرک ذهنی، افزایش مبادله و تعامل بین افراد و در نتیجه عام¬گرایی در نگاه پارسونزی و کمک به شکل¬گیری جامعه مدنی در قالب مفهوم گستره عمومی از نگاه هابرماس است که در کل نقش مؤثری در افزایش اعتماد اجتماعی بین افراد و متعاقب آن احساس امنیت دارد (قاسمی،1383).
شک و تردید در مورد رسانه را می¬توان به¬منزله حسی درون زاد از بی¬اعتمادی در برابر رسانه¬های خبری روزمره قلمداد کرد. برای مثال، شک نگری به رسانه، حسی است که بر اساس آن، رسانه¬های متداول نه مؤثق¬اند و نه قابل اعتماد و اینکه خبرنگاران با استانداردهای حرفه¬ای خود زندگی نمی¬کنند و اصولاً رسانه¬های خبری در همان مسیری که جامعه حرکت می¬کند، گام برنمی¬دارند. شک¬نگری به رسانه تعبیری است که اذعان می¬دارد، خبرنگاران در گزارش¬های خود، بی¬طرف و بی¬نظر نیستند، همیشه تمام ماجرا را بیان نمی¬کنند و اینکه دقت و صحت مطالب را فدای منافع شخصی و تجاری می¬کنند (ماتز، 1998).
با وجود پیام رسانهای موبایلی پدیده شایعه بسیار رایج شده است. به دلایل مختلف کاربران این پیام رسانها به راحتی این شایعات را باور می-کنند حتی به نشر آن هم می¬پردازند. نکته مهم این است که وقتــي مخاطــب از اطلاع¬رساني رسانه ملی (رسانه ملی مانند تلویزیون) قانع نشود و احساس كنــد در جريان کامل موضوع (به صلاحديد دروازه¬بان خبر يا مســئولان سياســتگذاري رسانه ملی) قرار نگرفته اســت، اعتماد خود را نسبت به جریان رسمی اطلاع¬رسانی از دست داده و ســعي در كسب اطــلاع از طریق رسانه¬های دیگر مانند پیام رسان¬های موبایلی مي¬كند. به تدریج اخبار منتشــر شــده در پیام رسانهای موبایلی كــه همواره ممكن است به صورت برنامه¬ریزی شده یا برنامه¬ريزي نشده شایعات را رواج دهند، جایگزین اخبار رسانه¬های رسمی شوند.
شک¬نگری و کم بودن میزان اعتماد به رسانه ملی سبب می¬شود که افراد جهت آگاهی بیشتر به سمت منابع غیر رسانه¬ای از جمله شبکه¬های اجتماعی و رسانه¬های بیگانه روند و در نتیجه همین امر سبب ایجاد شک و تردید و در نهایت ایجاد شایعه در میان افراد می¬شود. بنابراین، به-منظور کاهش شایعه¬پذیری ابتدا باید میزان اعتماد مردم به رسانه ملی افزایش یابد.
با توجه به نتایج به دست آمده در پاسخ افراد به این سوال که تا چه میزان مطالب ارائه شده از طریق رسانه ملی را قابل اعتماد می¬دانند، 8/48 درصد پاسخ افراد اعتماد خود را به مطالب ارائه شده از رسانه ملی را زیاد و خیلی زیاد دانسته و 2/51 درصد افراد اعتماد زیادی به مطالب ارائه شده از رسانه ملی ندارند. البته در همین مطالعه 62 درصد افراد اظهار داشته¬اند که در صورت مواجه با اخبار متناقض رسانه ملی را جهت آگاهی از اخبار واقعی انتخاب می¬کنند. همچنین در حدود 80 درصد افراد رسانه ملی را قابل اطمینان تر از پیام رسانهای اجتماعی می¬دانند. این در حالی است که در مطالعه¬ای که از سوی وزارت ارشاد در خصوص مطالعه میزان اعتماد مردم به بخش¬های خبری رسانه¬ها صورت گرفت، نتایج به¬گونه¬ای متفاوت حاصل شد. در این مطالعه به مصاحبه با افراد مختلف و از شهرهای مختلف پرداخته شد و نتیجه به دین گونه بود که بیشتر افراد تلویزیون و رسانه ملی را مهم¬ترین وسیله ارتباط جمعی برای کسب اطلاعات و اخبار می¬دانستند.
نتایج نشان داد که 25/5 درصد افراد عملکرد صدا و سیما را در زمینه سرعت در انتقال خبر خیلی زیاد و زیاد و 75/94 درصد کم، خیلی کم و اصلا ارزیابی کرده اند. در تحلیل این یافته باید به این نکته اشاره کرد که رسانه ملی در زمینه سرعت انتقال اخبار، باید با جدیت و سرعت بالاتری برنامه¬ریزی و عمل کند. چرا که مخاطبان در دنیای کنونی که دسترسی به انواع مجاری و منابع ارتباطی و اطلاعاتی دارند، منتظر نمی¬مانند تا تلویزیون با تأخیر اخبار را به اطلاع آنها برساند. بلکه خود دست به کارشده و اخبار را از سایر مجاری ارتباطی، به¬ویژه پیام رسان-های موبایلی به دست می آورند و همانطور که اشاره شد، امکان انتشار شایعه و دامن زدن به آن در فضای مجازی بیشتر است. در نتیجه برای کنترل و کاهش شایعه و به تبع آن کاهش باورپذیری شایعه در شبکه¬های اجتماعی مجازی، باید عملکرد رسانه ملی در زمینه سرعت انتقال اخبار، بهبود یابد.
یافتة دیگر نشان می¬دهد که 57 درصد افراد عملکرد صدا و سیما را نسبت به بی¬طرفی رسانه ملی در بیان مطالب و اخبار خیلی زیاد و زیاد و 43 درصد کم، خیلی کم و اصلا ارزیابی کرده¬اند. به نظر می¬رسد عملکرد رسانه ملی در این زمینه از متوسط بالاتر است. 62 درصد افراد نیز عملکرد صدا و سیما را در استفاده از منابع موثق جهت بیان مطالب و اخبار خیلی زیاد و زیاد و 38 درصد کم، خیلی کم و اصلا ارزیابی کرده-اند. این نکته مثبت و قابل توجهی است. بدین معنی که 62 درصد افراد به موثق بودن و صحت اخبار رسانه ملی اطمینان دارند. منبع مؤثق اطمینان آفرین بوده و برای دوری کردن مخاطبان ازدریافت اخبار غیر موثق که منجر به انتشار شایعه می¬شود، جلوگیری می¬کند.
نتایج همچنین نشان می¬دهد که 25/53 درصد افراد وابستگی رسانه ملی با نظام سیاسی را خیلی زیاد و زیاد و 75/46 کم، خیلی کم و اصلا ارزیابی کرده¬اند. 5/54 درصد افراد سانسور در رسانه ملی را خیلی زیاد و زیاد و 5/45 درصد کم، خیلی کم و اصلا ارزیابی کرده¬اند. به نظر می¬رسد یکی از مهم¬ترین عواملی که در گرایش مخاطبان به استفاده از شبکه¬های اجتماعی مجازی مؤثر باشد، عدم سانسور در این نوع رسانه است. با توجه به اینکه نتایج این پژوهش نشان داد که بیش از نیمی از نمونه آماری معتقدند که رسانه ملی سانسور را خیلی زیاد بکار می¬گیرد، لزوم توجه به این امر در رسانه ملی و تلاش برای کاهش این مسئله، در دستورکار قرار گرفته و در برنامه¬ریزی¬های استراتژیک لحاظ گردد.
همچنین نتایج نشان می¬دهد که 63 درصد افراد عملکرد صدا و سیما را در به روز بودن و تازگی مطالب و اخبار خیلی زیاد و زیاد و 37 درصد کم، خیلی کم و اصلاً ارزیابی کرده¬ و همچنین 5/61 درصد افراد عملکرد صدا و سیما در مقابل، جامع بودن و کامل بودن مطالب و اخبار خیلی زیاد و زیاد و 5/38 کم، خیلی کم و اصلا ارزیابی کرده¬اند. بنابراین، عملکرد رسانه ملی در زمینه به روز بودن و تازگی و همینطور جامع و کامل بودن خبر، تا حدود زیادی خوب و مطلوب و مورد رضایت مخاطبان است.
یافته¬ها همچنین نشان می¬دهد که 64 درصد افراد عملکرد صدا و سیما را نسبت به صحت اخبار و مطالب ارائه شده خیلی زیاد و زیاد و 36 درصد کم، خیلی کم و اصلا ارزیابی کرده¬اند. با گسترش روزافزون فناوری¬های نوین ارتباطی و اطلاعاتی مانند شبکه¬های اجتماعی مجازی، همچنان این ظرفیت برای رسانه ملی وجود دارد که اعتماد مخاطبان را در حوزه صحت و درستی اخبار و اطلاعات جلب و جذب کند. رسانه ملی می¬تواند از همین ظرفیت و فرصت استفاده کند تا به پیشگیری از نشر و انتشار شایعه بپردازد. هر قدر میزان، نوع، سرعت و کیفیت اطلاعات و اخبار منتشر شده از رسانه ملی بیشتر و بالاتر باشد، امکان شیوع شایعه در فضای مجازی کمتر خواهد بود.

منابع و مأخذ
آل‌پورت، گردن. و پستمن، لئو (1374). روان‌شناسی شایعه. تهران، مرکز تحقیقات و مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. چاپ دوم، ص9.
بدیعی، نعیم. و عباس زاده، هوشنگ. 1374. « بررسی میزان اعتماد دانشجویان به رسانه هاي خبري». فصلنامه علوم اجتماعی، دانشکده ارتباطات علامه طباطبایی.
دادگران، سيد محمد ( 1384). مباني ارتباط جمعي. تهران، نشر مرواريد و فيروزه. چاپ هشتم.
قاسمی، طهمورث ( 1383) « سواد رسانه ای؛ رویکردی جدید به نظارت» ، فصلنامه رسانه، سال هفدهم، شماره 4 .
قرآن کریم.
مکارم، حمید ( 1378) « شایعه سازی و راه های مقابله با آن». فصلنامه مکتب اسلام، شماره 3، صص 65-70 .
Bevan, S. and Krewel, M.(2015) » Responsive elections: The effect of public opinion on political campaigns«. Electoral Studies. Vo l40, Pages 548-555.

Buckner, H. Taylor. (1965) »A theory or rumor transmission«. The public opinion quarterly. Vol. 29, no. 1.
Christofides, E., A. Muise, and S. Desmarais. (2009). » Information Disclosure and Control on Facebook: Are they Two Sides of the Same Coin or Two Different Processes«. CyberPsychology & Behavior. 12(3): 341-345.
Gloria, Y. Tian, Hsin-I Chou. And Xiangkang Yin. (2015). » Takeover rumors: Returns and pricing of rumored targets« International Review of Financial Analysis, Vol 41, Pages 13-27.
Hunter, Eileen. (2012) » Class List [not equal to] Friend List«. Educational Horizons. Vol 90, No 2, p21-22.

Kim, k., Min Bae, Y. and Kim, N. 2015. Online news diffusion dynamics and public opinion formation: A case study of the controversy over judges’ personal opinionexpression on SNS in Korea. The Social Science Journal, Vol 52.
Matsumoto, T. and Laver, M. (2015). » Public opinion feedback between elections, and stability of single-party majority governments«. Electoral Studies, Vol 40, Pages 308-314.
Moy, Paticia. (2000) »Media Effects on Political and Social Trust«. Journalism and Mass Communication Quartely. Vol 77, Issue 4, P: 744-770.
Noon, Mike, Delbridge, Rick (1993) »News from behind my hand: gossip in organizations« Organization Studies 14/1,.
Uslaner, Eric. M. (1998). »Social capital, television and the mean world: trust optimism and civic participation«. Political psychology, vol 19, no 3.
Waddington, K. and Fletcher, C. (2005) »Gossip and emotion in nursing and health-care organizations«. Journal of Health Organization and Management, vol 19, no 4-5.
Moreno, Y. Nekovee, M., Bianconi, G. and Marsili, M.(2007)» Theory of rumour spreading in complex social networks«.Physica A:Statistical Mechanics and its Applications, Volume 374, Issue 1, Pages 457-470.
Mutz, D.C.(1998). Impersonal Influence: How Perceptions of Mass Collectives Affect Political Attitudes. Cambridge, MA: Cambridge University Press.


دریافت فایل
 
فصلنامه مطالعات فرهنگ - ارتباطات

  
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.