صفحه اصلي پايگاه مراکز  
صفحه اصلي
درباره استان
اخبار پژوهشي
اخبار پژوهشی مراکز
طرحهاي پژوهشي
مناسبتهاي محلي
مقالات
فراخوان
شخصيتهاي علمي‌فرهنگي
جاذبه هاي استاني
آلبوم تصاوير استان
معرفي مديريت‌ پژوهشي
ارتباط با ما
 
جستجو :
 
تاريخ بروز رساني :   
 1397/11/27
 
شهر :  
نام مناسبت : چاوشی
زمان اجرا :   
آداب و رسوم :
تاريخچه : «چوشی‌خونی» یا چاووش‌خوانی از جمله آوازهای دیرینه‌ی رایج در موسیقی بوشهر است. چاوشی‌خوانان برای آگاهی مردم، در هنگام بدرقه یا استقبال از زائرانی كه به زیارت مكه معظمه عتبات عالیات می‌روند، اشعاری را به آوازی خاص سر می‌دهند. با وجود اینكه چاووشی در بوشهر ویژگی‌های خاص خود را داراست، مع الوصف این رسم، مختص این منطقه نمی‌باشد. به این آواز در روستاهای اطراف بوشهر «چوش» می‌گویند و در اكثر مناطق ایران با عنوان «چاوش»، رایج است. در اغلب این مناطق، چاووش‌خوانی با ساختاری مشابه و اشعاری نزدیك به هم اجرا می‌شود. آنچه مسلم است، رونق و شكوه چاووش و فراگیر شدن این آواز پس از ورود دین مبین اسلام به ایران می‌باشد. اما باید در نظرداشت كه «چاوش» سنت و آوازی باستانی است. پیشتر، چاووش‌خوان، طلایه‌دار سپاه و نقیب كاروان بوده و وظایف مشابهی را انجام می‌داده است. از این رو «چاووش‌خوانی، سمبلی از درهم آمیختگی سنن و موسیقی ایرانیان و فلسفه‌ی آیین‌های مذهب شیعه است». در مورد چاووش‌خوان در لغت دهخدا آمده است: « كسی كه در دربار شاهان یا در نزد امر و بزرگان، وظیفه‌دار امور تشریفاتی بوده، در روزهای سلام، اشخاص را معرفی می‌نموده است.» همینگونه فرهنگ عمید نیز آورده است: «نقیب و پیشرو لشكر؛ پیشرو كاروان یعنی كسی كه پیشاپیش قافله یا دسته‌ای از زوار حركت می‌كند و آواز می‌خواند.» چاووش‌خوانی در بوشهر و نقاط دیگر این استان، بدون همراهی‌ساز، اجرا و معمولاً توسط چند نفر خوانده می‌شود. دو یا چند خواننده اشعار چاووشی را با آوازی مشخص بین یكدیگر مبادله و بهم جواب می‌دهند. این آواز كه شور و شوق برانگیختن را در حاضرین ایجاد می‌كند، شباهت زیادی به نغمات رایج در پرده‌های دستگاه «چهارگاه» از موسیقی ردیف ایرانی دارد. زن یا مرد بودن چاووش‌خوان، مهم نیست. گاه اتفاق می‌افتد كه زن‌ها در مشاعره با مردها، چاووش‌خوانی را به اجرا در‌آورند. در این مورد باید متذكر شد كه چاووشی، یكی از معدود مراسم مذهبی بوشهر است كه زن‌ها می‌توانند در آن با مردها به مبادله‌ی آواز برآیند؛ اما آنچه در چاووش‌خوانی مهم می‌باشد، صدای رسا و خوب خواننده و همچنین حافظه‌ی چاووش‌خوان در بیاد آوردن اشعار است. در امتداد هر چاووشی (دوبیت)، خواننده در فرود آواز خود، با خواندن بیتی مانند: كه خدا فرموده بر همه آیات به غریب خاك خراسان رضا، صلوات یا: كه خدا فرموده بر همه آیات به قد موزون علی نور محمد، صلوات پایان كار خود را اعلام می‌كند. حاضران نیز درپاسخ اشعار او، صلواتی بر محمد(ص) و خاندانش می‌فرستند. دوباره چاووشی‌خوانی به همین ترتیب از سرگرفته می‌شود و خواننده پس از خواندن هر دوبیتی، از حاضران صلوات می‌گیرد تا سرانجام مراسم به پایان برسد. در پایان مراسم نیز از چاووشی‌خوانان تقدیر به عمل می‌آورند و هدایایی كه معمولاً از زیارتگاه‌ها و مشاهد متبركه آورده‌اند را به آنها می‌دهند. اشعار چاووش‌خوانی در بوشهر، دوبیتی‌هایی است كه اغلب بروزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (بحر رمل مثمن محذوف) سروده شده و شمار زیادی از این اشعار، بنا به گفته‌ی اجراكنندگان آنها، از «دیوان اشعار ناصرالدین شاه قاجار»، كتاب شعر «جودی» و یا «جوهری» و كتابی تحت عنوان «ریاض» گرفته شده است. با این حال، به ندرت از اشعار شاعران محلی استفاده می‌شود. اشعار چاووش‌خوانی، پاره‌ای غمگینانه و سوگوارانه؛ بعضی در مورد شهادت ائمه معصومین، بعضی ندای سلام و لبیك به ائمه و عتبات و برخی دیگر نیز وصف و حال زوار، زیارتگاه‌ها و مشاهد می‌باشند. نمونه از اشعار چاووشی مورد استفاده در شهر بوشهر و دیگر نقاط استان بدین گونه است: بر مشامم می‌رسد هر لحظه بوی كربلا در دلم ترسم بماند آرزوی كربلا تشنه‌ی آب فراتم، ای اجل مهلت بده تا بگیرم در بغل قبر شهید كربلا كه خدا فرموده بر همه آیات، به قد موزون علی، نور محمد صلوات ******************* می‌روم در خدمت شاهی كه ایوانش طلاست پادشاه هفت كشور پیش احسانش گداست یك طواف مرقدش، فرموده‌ی پیغمبر است هفت هزار و هفتصد و هفتادحج اكبر است كه خدا فرموده... ****************** ای شاه نجف فدای عینت گردم یعنی به فدای حسینت گردم توفیق زیارت «رضا» بخش مرا برگردم و زوار حسینت گردم ****************** ای غریبی كه زجد پدر خویش جدایی خفته در خاك خراسان و غریب الغربایی اغنیاء مكه روند و فقرا سوی تو آیند جان به قربان تو گردد، كه حج فقرایی كه خدا فرموده در همه آیات، به شاه قبه طلا، حضرت رضا، صلوات ******************* غریب خاك خراسان، شویم به قربانت فدای چشم تر و دیده‌های گریانت در آن زمان كه ترا زهر داد آن ملعون نبوده‌ام كه كنم جان خویش قربانت كه خدا فرموده در همه آیات، به شهید خراسان، رضا، صلوات ****************** خرم دلی كه منبع انهار و كوثر است كوثر كجا ز دیده‌ی پراشك بهتر است نام حسین و كرب بلا هر دو دل رباست نام علی اكبر از آن دل رباتر است كه خدا فرموده بر همه آیات، به سر بریده‌ی صحرای كربلا، صلوات ******************* كاروان حج بیت الله می‌آید كنون حاجیان خانه‌ی الله می‌آید كنون هر كه را در سر بود شوق وصال كربلا زائر قبر رسول الله می‌آید كنون كه خدا فرموده بر همه آیات، به سرو دو جهان، ختم انبیاء، صلوات ******************** ما زبیت الله می‌آییم، نور حق به ما تابیده است دست قدر بر رخ ما عطر و گل پاشیده است از ره جان، سجده گاه انبیا بوسیده‌ایم ابر رحمت بر سر ما یك به یك باریده است كه خدا فرموده بر همه آیات، به گل رخسار محمد، صلوات ******************** ای عازم حریم شهنشاه كائنات ای مایل سعادت و ای طالب نجات دستت چو بر ضریح پیغمبر رسد ز صدق از بهر ما دعاكن و آنگه بخوان صلات كه خدا فرموده بر همه آیات، به شهسوار عرب، مرتضی علی، صلوات
    
 
     
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.