شهر :  یزد
نام مکان :   مسجد ابوالمعالی
نوع مکان : مذهبي تاريخي
تاريخچه : مسجد بزرگ ابوالمعالي در ضلع غربي خيابان سيد گل سرخ ، محله ابوالمعالي، جنب بازارچه ابوالمعالي واقع شده است .

باني :

مسجد مذكور به خواجه حاجي ابوالمعالي منتسب است .



منابع تاريخي

محّله ابوالمعالي كه در تداول عامه «بوالميري» ( bolmiri ) تلفظ مي شود ازمحّلات قديمي يزد وظاهراً به خواجه كمال الدين ابوالمعالي بن برهان الدين لطف و يا خواجه حاجي ابوالمعالي منتسب است كه اطلاعاتي از هر يك آنها در تواريخ يزد مضبوط است .

مطابق با اظهارات مورخّان قديمي يزد خواجه كمال الدين ابوالمعالي ازمحتشمان يزد وباني قنات فراشاه تفت و مدرسه كماليه در داخل شهر يزد به سال 720 هجري بود . پدر وي نيز وزارت محمد مظفر، از سلاطين آل مظفر ، را به عهده داشت.

بر اساس نوشته هاي كتاب « شناسنامه اجمالي بناها و محوطه هاي تاريخي استان يزد » مسجد ابوالمعالي بين سده هاي دهم و يازدهم هجري بنا گرديده، حال آنكه نويسنده تاريخ يزد در اين باره چنين نگاشته است: «خواجه حاجي ابوالمعالي مدرسه در خارج شهر يزد ايجاد كرده و حمام و مقبره و جماعتخانه‌اي جنب آن به سال 787 ساخته بود ».احتمال دارد مؤلّف كتاب « شناسنامه اجمالي بناها و محوطه هاي تاريخي يزد » در گزارش خود اشتباه كرده باشد.از آنجا كه مؤلّف تاريخ يزد ، محّل مدرسه خواجه حاجي ابوالمعالي را خارج يزد ذكر كرده و محّل فعلي محّله ابوالميري به لحاظ تطبيق با سوابق تاريخي ، بيرون از حصار يزد بوده ، پس به احتمال قوي ، انتساب محّله مذكور به خواجه حاجي ابوالمعالي (شخص دوم ) صحيح است .



مشخصات

اين محله داراي دو مسجد است كه به نام مسجد بزرگ و كوچك ابوالمعالي اشتهار دارند. مسجد كوچك بر روي آب انبار قرار گرفته و به گفته ايرج افشار در محراب آن يك قطعه كاشي محرابي لاجوردي به ابعاد 45×30 سانتي متر تعبيه شده كه احتمالا از مسجد چهل محراب به مسجد مذكور منتقل شده است . در حال حاضر اثري از كاشي مذكور در بنا ديده نمي شود .

ورودي مسجدبزرگ به يك ساباط راه مي يابد وحوضخانه (وضوخانه ) مسجد نيز روبروي ورودي واقع است .

مسجد بزرگ داراي درگاهي است كه ديوار آن را با كاشيهاي مسّدس لاجوردي باحاشيه آبي ،سياه ودوقطعه گل مربع از كاشي معّرق در وسط آن پوشانده اند .

مسجد بزگ ابوالمعالي مشتمل بر يك گرمخانه نسبتاً بزرگ ،حياط كوچك در ضلع شمالي ،اتاقي (مقبره ) در ضلع غربي حياط و بادگيري رفيع در جبهه جنوبي ميباشد كه مشرف به كوچه وبازار مجاور است.

مسجد از كف ساباط 70 سانتي متر پائين‌تراست. پوشش سقف گرمخانه طاق وتويزه است . ازاره مسجد آجري و بدنه و سقف با اندود گچ پوشش داده شده است .

در ضلع شرقي مسجد مذكور حياط كوچكي قرارداردو دري به طرف كوچه ابوالمعالي از داخل آن باز مي شود .تعداد وروديها از طرف حياط سه درب پنج لتي است . در ضلع شمالي حياط اتاقي با سقف گنبدي است كه چند سنگ قبر در آن ديده مي شود يكي از آنها تاريخ 1300 شمسي را نشان مي دهد .(گويا اين مكان آرامگاه خصوصي بوده است)



كتيبه هاي تاريخي

طبق مندرجات تاريخي مسجد مذكور فاقد كتيبه و نوشته تاريخي است .

آدرس :  
     
 
 



کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز تحقيقات سازمان صدا و سيما است.