نظر اسلام درباره ی «جهاد اقتصادی» چیست؟

ديدگاه اسلام و انديشه ي اقتصادي در مورد جهاد اقتصادي چيست؟ اسلام چه توصيه‎ هايي براي جهاد اقتصادي از منظر اقتصادي داشته است؟ روايات از چه منظري به اين موضوع پرداخته؟ ديدگاه اسلام و انديشه ي اقتصاداسلام در مورد جهاد اقتصادي نه تنها مثبت، بلکه به مثابه ي آرماني است که همواره در جان و دل اوليا و پيروان اين مکتب ريشه داشته و دارد. تا جايي که همه ي پيامبران الهي علاوه بر مأموريت داشتن براي حيات اخروي مردم، مأمور به آباداني و حيات دنيوي آن ها نيز بوده اند، ايجاد موانع ساختگي در طول تاريخ، تنها باعث عقيم ماندن آرمان رسيدن به وحدت بشر و افزايش رفاه همگاني بوده است. البته يک سري ديگر در طول تاريخ متحجراني بوده اند که عوامانه فکر کرده اند که مسايل زندگي مادي را از جنبه هاي اخروي جدا دانسته و براي هر يک مرز و قلمروي خاص را قرار داده اند اما اسلام به عنوان يک دين و نظام ارزشي، خوشبختي دنيا و آخرت انسان را به طور هم زمان مورد توجه قرار داده و دنيا را مزرعه ي آخرت معرفي کرده است. براين مبنا به هر رفتار اقتصادي مفيد که در حوزه ي ارزش هاي اسلامي مجاز باشد،از ديدگاه اسلام مورد توجه و تمجيد قرار مي گيرد. گفتني است در اسلام بر خلاف مکاتب اقتصادي غرب مدل ها و الگوهاي اقتصادي تجويز نمي شود. چرا که موارد نام برده شده به شدت تابع شرايط زماني و مکاني گسترده اي هستند اما از سوي ديگر قوانين ثابت و هميشگي وجود دارد که در منابع اسلامي بيان شده اند. از ديدگاه قرآن گستردگي منابع توليد در راستاي رفاه آدمي است. «وَاتيکم من کُلِّ ما سأَلْتُمُوُه(7): و هر چه از اوخواسته ايد به شما ارزاني داشته است» مي توان چنين برداشت کرد که از ديدگاه قرآن، در زمين آن چه مورد نياز انسان براي ادامه ي زندگي لازم است،مهياست اما اين امر به معناي آن نيست که تمامي نيازمندي هاي انساني به صورت بالفعل و بدون کار و تلاش در اختيار اوست بلکه بدين معناست که انسان بايدبه کارگيري روحيه ي عمران و آباداني و در ساير خلاقيت، ابتکار و تلاش رزق وروزي خويش را از منابع طبيعت به دست آورد و آن ها را براي استفاده ي تغييرات ضروري دهد. لذا اسلام علت عمده ي ايجاد رفاه را تغيير دادن امکانات موجود دانسته است. در اسلام بر کار و تلاش براي ايجاد تغيير در زندگي تأکيد شده است. بر اين اساس است که امام رضا(عليه السلام) افراد را به کار و کوشش دعوت مي کند. «احمد بن ابي نصر بَزّنطي» مي گويد: «به امام رضا(عليه السلام) گفتم: «کوفه به من نمي سازد و زندگي در آن همراه با مضيقه است. زندگي ما در بغداد بود و در آن جا در روزي بر مردم گشاده است.» حضرت فرمود: «اگر مي خواهي بيرون بروي برو؛ چرا که امسال، سال آشفته اي است و مردمان را چاره اي جز طلب روزي و کوشش براي به دست آوردن معيشت خوب نيست. پس طلب و کوشش رابراي به دست آوردن امکانات زندگي از دست مده.» (8)از ديدگاه امام رضا(عليه السلام)، ارزش معنوي کار چنان است که مقام کارگر را فراتر ازمقام مجاهدين في سيبل الله (جهادگران در راه خدا) مي داند و مي فرمايد: «آن که با کار و کوشش، در جست وجوي مواهب زندگي براي تأمين خانواده ي خويش است،پاداشي بزرگ تر از مجاهدان راه خدا دارد.» (9) از اين رو تلاش و کوشش مضاعف در عرصه هاي اقتصادي که از آن تعبير به جهاد اقتصادي مي شود لذا از ديدگاه اسلام نه تنها امري لازم، بلکه واجب است. راهبردهاي تحقق جهاد اقتصادي با اين توصيفات به نظر مي رسدبراي رسيدن به شعار «جهاد اقتصادي1»راهبردهايي لازم است که بايد به آن عمل کرد. لذا در اين مقاله به پاره اي از اين موارد اشاره مي شود: 1- توسعه ي سرمايه گذاري از راه کاهش شکاف پس انداز- سرمايه گذاري با حفظ نسبت پس انداز به توليد 2- ارتقاي کمي و کيفي بازارهاي مالي (سرمايه، پول و بيمه) با تأکيد بر کارآيي، شفافيت و سلامت 3- اجراي بودجه ريزي عملياتي و تنظيم لايحه ي بودجه و تخصيص اعتبارات با توجه به نتايج حاصل از فعاليت ها و متناسب با قيمت تمام شده ي آن ها 4- توزيع امکانات و بودجه بين مناطق متناسب با عملکرد و پتانسيل هاي توليد 5- تخصيص منابع حاصل از نفت و گاز به سرمايه هاي فيزيکي و انساني مورد نياز کشور و به ويژه اعتبارات تملک دارايي هاي سرمايه اي 6- هماهنگي و سازگاري بين سياست هاي بازرگاني و سياست هاي ارزي، پولي و مالي کشور 7- اعطاي تسهيلات بانکي هدفمند و هدايت اعتبارات بانکي به بخش هاي مولد متناسب با ظرفيت ها و نياز واقعي و بازدهي اقتصادي 8- هدايت صحيح نقدينگي به سمت فعاليت هاي توليدي 9- منطقي کردن نرخ سود تسهيلات به منظور جذب پس انداز هاي جامعه 10- گسترش امکان دسترسي به منابع مالي براي بنگاه ها از راه توسعه ي بازار سرمايه و ابزارهاي مالي پي نوشت ها 1- راغب اصفهاني، مفردات الفاظ القرآن ص 101 2- قاموس قرآن، تأليف علي اکبر قرشي ج2، ص 77-78 3- الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية، ج2، ص 379 4- جواهر الکلام في شرح شرايع الاسلام، ج21، ص3 5- تفسير الميزان، ج 14، ص 411 6- سخنراني در جمع فرماندهان لشکر محمد رسول اللَّه(صلي الله عليه وآله)21/3/1375 7- ابراهيم/34 8- الحياة، تأليف محمدرضا حکيمي، ج 6، ص 468 9- تحف العقول، ص 808*

 پايگاه حوزه

 



کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز تحقيقات سازمان صدا و سيما است.