زيبايي‌شناسي حماسه عاشورا

کتاب ,مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسیما | پژوهش , نظرسنجی اینترنتی , سنجش,زيبايي‌شناسي,حماسه,عاشورا,>

 
زيبايي‌شناسي حماسه عاشورا نويسنده :
ناشر : مترجم :
قيمت : 0 سال انتشار : 1393
نوبت چاپ : اول تعداد صفحه : 0
مرکز توزيع :
موجود در منبع :
ISBN : 2 - 353 - 514 - 964 - 978
کليد واژه :
 
مقدمه :
مقدمه
«ما رأيتُ اِلّا جَميلاً؛ جز زيبايي نديدم».1
مكتب عاشورا به مثابه چشمه جوشاني است كه جوشش آن را پاياني نيست. قرن‌هاست كه جان‌هاي تشنه از اين چشمه، جام بر مي‌دارند و سيراب مي‌شوند. گرچه اين رخداد جان‌سوز تاريخ، تلخ بود، شيريني‌هاي فراواني براي بشريت به ارمغان آورد و گرچه ناگوار بود، خاستگاه صدها بركت براي جامعه انساني شد. به اين حماسه از زاويه‌هاي گوناگون نگاه و از آن، درس گرفته شده است. يكي از اين نگاه‌ها، نگاه زيبايي‌شناسانه به آن است. از آنجا كه حماسه عاشورا از اين منظر، كمتر مورد توجه قرار گرفته است، زمينه‌اي فراهم آمد تا به اين حماسه از نگاه زيبايي‌شناسانه و در ساختار اثري مستقل ـ آن هم در اندازه توان و بضاعت نگارنده ـ پرداخته شود.
گرچه در اين اثر، محور سخن، «زيبايي حسّي» است و حماسه عاشورا از منظر «زيبايي حسّي» (استتيك) بررسي شده است، به ابعاد «زيبايي معنوي» حماسه عاشورا نيز اشاره گرديده است؛ زيرا در فرهنگ اسلامي، زيبايي، اعم از حسّي و معنوي است و همان‌گونه كه زيبايي حسّي مصاديقي دارد، زيبايي معنوي نيز مصداق‌هايي دارد، كه چه‌بسا با هيچ‌كدام از معيارهاي حسّي، نمي‌توان اندازه‌گيري كرد؛ چنانكه استاد علامه محمدتقي جعفري در تبيين اين سخن حضرت زينب عليها السلام كه فرمود: «ما رأيتُ اِلّا جَميلاً» و نيز درباره جنبه زيبايي معنوي حماسه عاشورا مي‌گويد:
زيبايي‌هاي معقول (معنوي)، كوتاه‌ترين راه به سوي خداست... در مورد حسين بن علي بايد ديد در درون اين مرد، چه چيزي نهفته بود كه اگر حادثه صدها بار هم تندتر از اين مي‌شد، براي او هيچ فرقي نمي‌كرد... بلكه حضرت زينب هم زيبايي اين حادثه را مي‌ديد. يزيد به حضرت زينب گفت: ديدي با برادرت چه كردند؟ زينب گفت: «ما رأيتُ اِلّا جَميلاً.» ما بايد درباره زيبايي؛ چه تصوري داشته باشيم كه قطعه قطعه شدن اعضاي عده‌اي از پاكان اولاد آدم، اين‌گونه زيبا جلوه كند؟ ما از زيبايي چه چيزي بايد در نظر داشته باشيم كه آن همه مصائب و شدايد را زيبا بدانيم. زيبا يعني چه؟ يعني حادثه حسين، جمال هم داشت، فقط جلال نيست.2
همان‌گونه كه درك زيبايي‎هاي مادي به آييني خاص محدود نمي‌شود و هر انساني با هر گرايشي ـ بدون كمك آموزه‎هاي ديني ـ زيبايي‌هاي مادي را درك مي‌كند، زيبايي‎هاي معنوي نيز اين‎گونه‎اند. درك اين دسته از زيبايي‌ها نيز مشروط به گرايش ديني خاصي نيست و تنها كافي است، شخص وجداني بيدار و طبعي ظريف و فطرتي لطيف داشته باشد. در اين صورت آن را درك خواهد كرد و بدون آنكه نظر دين خويش را در اين باره جويا شود، به سوي آن گرايش مي‌يابد. اينجاست كه ميان ياران سيدالشهدا عليه السلام ، مسيحي مجذوب، گنه‌كار تائب و گريزپاي پشيمان نيز ديده مي‎شود. بي‌گمان بهترين تحليل يا تحليل منحصر به فرد چنين رخدادهايي، تحليل زيبايي‌شناسانه خواهد بود كه بر اساس آن، برخي انسان‎ها بي‌آنكه شناخت درستي از حسين عليه السلام داشته باشند، يا از دين و باورهاي مذهبي خود، رهنمودي براي پيوستن به ايشان دريافت ‌كنند، به حكم فطرت جمال‌طلب و وجدان زيبا‌جوي خود، سخت به حضرتش دل مي‎بندند و مجذوب او مي‎شوند و در اين دلدادگي، تا پاي جان مي‎ايستند و از جام شهادت مي‎نوشند.

حاليا عشوه ناز تو ز بنيادم برد

تا دگر باره حكيمانه چه بنياد كند

گوهر پاك تو از مدحت ما مستغني‌ست

فكر مشّاطه چه با حُسن خداداد كند3


اينجاست كه عاشورا و زيبايي آن، از مرز شيعيان و مسلمانان فراتر رفته و در ديدگان هر كه روح زلال زيبايي‌طلب داشته باشد، زيبا جلوه مي‌كند:

نه من بر آن گل عارض، غزل‌سرايم و بس

كه عندليب تو از هر طرف، هزارانند4


از سالار شهيدان عليه السلام اخلاص مي‌طلبم و از ساحت قدسي او در حُسنِ انجام اين كار توفيق مي‌خواهم. اميدوارم اين اثر در رديف آثار عاشوراييِ مقبول قرار گيرد و دايره برخورداران از اين اثر بسي گسترده و نام حقير در صحيفه ذاكران آن حضرت ثبت شود.

غلام نرگس مست تو تاج‌دارانند

خراب باده لعل تو هوش‌يارانند

تو را صبا و مرا آب ديده شد غماز

وگرنه عاشق و معشوق، رازدارانند

ز زير زلف دو تا چون گذر كني بنگر

كه از يمين و يسارت، چه سوگوارانند

تو دستگير شو اي خضر پي خجسته كه من

پياده مي‎روم و همرهان سوارانند5

1. سخن جاودانه حضرت زينب3 در مجلس ابن زياد. (سيد بن طاووس، لهوف، ص178).
2. محمدتقي جعفري، امام حسين7 شهيد فرهنگ پيشرو انسانيت، صص 519 و 520.
3. حافظ، ديوان، تصحيح: غني ـ قزويني، ص 190. (غزل 190)
4. همان، ص 192. (غزل 195)
5. همان.
فهرست :

فهرست
پربیننده‌ترین

مخمّسي از علامه طباطبايي رحمه الله درباره سيدالشهداء عليه السلام
فهرست مطالب
ديباچه
مقدمه
فصل اول:مباني نظري زيبايي‌شناسي
فصل دوم: زيبايي‌هاي حماسه عاشورا
فصل سوم: زيبايي‎هاي عاشورا محورِ تداوم‌بخش به حماسه عاشورا
فصل چهارم:رسانه و زيبايي‌شناسي حماسه عاشورا
جمع‌بندي و نتيجه‌گيري
منابع
فصل اول :
. چيستي زيبايي
زيبايي، مقوله‎اي يافتني و چشيدني است. بنابراين، تعريف آن دشوار و چه بسا ناممكن است. آناتول فرانس بر اين باور است كه: «ما هرگز به درستي نخواهيم دانست كه چرا يك شيء زيباست».1
شهيد مطهري در اين باره مي‎گويد:
آيا زيبايي را مي‎توان تعريف كرد كه چيست؟ نه، نمي‎توان. در باب فصاحت كه از مقوله زيبايي است، علما مي‎گويند: در حقيقت، فصاحت را نمي‎توان تعريف واقعي كرد. «ممّا يُدرَكَ وَ لا يُوصَف» است، يعني درك مي‎شود، اما توصيف نمي‎شود و ما در دنيا خيلي چيزها داريم كه انسان وجودش را درك مي‎كند، ولي نمي‎تواند آن را تعريف كند، زيبايي از همين قبيل است.2
به تعبير هاچسن:
زيبايي را بايد حس كرد، نه اين كه با موازين عقلي سنجيد. راست است كه منشأ زيبايي، تناسب و اتحاد بين اضداد است، اما حس، بدون تحليل و تجزيه اين موارد، آن را درك مي‎كند. اين تناسب مطبوع، در تمام اشكال هندسي، حيوانات، موجودات، در بديهيات عقلي و حقايق فلسفي و حتي نظريه‎هاي درست، موجود است، ولي ما زيبايي آنها را بدون جست‌وجوي دليل، احساس مي‎كنيم.3
 

کلیه حقوق این سایت متعلق به مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما است.